OTKRIVENO ČAK 11 do sada NEPOZNATIH SORTI VINOVE LOZE! Čuvene čokoti iz herbarijuma starog 200 godina žive i danas, a trag vodi i do DREVNIH MANASTIRA
Jedanaest nepoznatih sorti otkriveno je u okviru ovog proleća započetog projekta pod nazivom „Genetic varietal identification of vines from Serbian vineyards”, koji ima za cilj da identifikuje stare i nepoznate čokote vinovih loza sakupljenih širom Srbije.
Genetičkim analizama bilo je obuhvaćeno 90 uzoraka iz Toplice, Župe, Negotinske krajine, Deliblatske peščare, okoline Niša, Aleksinca, Pirota, sela ispod Suve planine, Vršca, Orahovca, manastira Rača, Studenica i Sretenje, te okoline Trebinja.
– Rezultati su pomalo iznenađujući, jer smo u prethodnom projektu imali već nekoliko nepoznatih sorti iz vinogradarskih regiona Srbije – kaže prof. dr Slavica Todić sa Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu i rukovodilac projekta u kom učestvuju naučnici sa Univerziteta u Beogradu, prof. dr Željko Tomanović sa Biološkog fakulteta i dopisni član SANU i dr Miroslav Nikolić, naučni savetnik iz Instituta za multidisciplinarna istraživanja. – Najveći broj nepoznatih sorti dolazi iz okoline manastira Rača, odnosno Skita Svetog Đorđa, gde je prethodno identifikovana jedna stara nepoznata muskatna sorta i uz dodatne četiri u ovom istraživanju, to je ukupno pet na tom malom prostoru. Očigledno se radi o jednom preživelom starom vinogradu koji su pre nekoliko stotina godina posadili monasi koji su tu živeli. Pronašli smo i tri nepoznate sorte pored manastira Studenica, tri u Župi i jednu u Deliblatskoj peščari, u blizini Banatskog Karlovca.
Najveći broj nepoznatih sorti dolazi iz okoline manastira Rača, odnosno Skita Svetog Đorđa, gde ih je identifikovano ukupno pet
Profesorka Todić napominje da je jedna od tri nepoznate sorte iz Župe, detektovana genetičkim istraživanjima herbarijuma Andreja Volnog iz Sremskih Karlovaca. Ta sorta je pre 200 godina gajena na Fruškoj gori i našla se u Volnijevom herbarijumu, a sada je nađena i u Župi.
Manastiri – riznice ekološkog blaga
Prvi rezultati ovogodišnjeg istraživanja govore da je najveći broj nepoznatih sorti pronađen u manastirima. Najverovatnije su u pitanju ostaci starih manastirskih vinograda.
„Što se tiče manastira Rača, čuli smo od starešine manastira da su kod Skita svetog Đorđa bile isposnice i da su ih monasi napustili pre oko 300 godina, verovatno pod pritiskom Turaka, kao i da je tuda prolazio karavanski put preko Drine. Po rasporedu preostalih čokota koji kao lijane rastu uz drveće, očigledno je da je tu bio neki stari vinograd. U srpskim manastirima postoji duga tradicija spravljanja vina i oni to rade i danas, ali nemamo neke određenije detalje”, kaže prof. dr Željko Tomanović.
Pronađene su zapravo dve biljke u selima Trnavci i Ržanica koje se poklapaju sa jednom nepoznatom sortom iz herbarijuma. Za sada nema nikakvih bližih podataka, ali kako je sekvenciranje čitavog Volnijevog herbarijuma pri kraju, očekuju se veoma zanimljivi i novi podaci o našoj vinskoj istoriji.
– Postoji mogućnost revitalizacije nekih od ovih starih i nepoznatih sorti, na čemu ćemo raditi. Zanimljivi su i nalazi nekoliko poznatih sorti za koje se nije znalo da postoje u Srbiji. Na primer, uz manastirsku crkvu u Rači raste francuska hibridna sorta Rougeon, koja se danas komercijalno gaji u SAD. Dalje analize i utvrđivanje pedigrea naredni su naši koraci, a glavni cilj je da pronađemo roditelje prokupca. Videćemo takođe i da li postoji veza ovih nepoznatih sorti u pedigreima naših ili regionalnih vinskih sorti. Izdvojili smo šest komercijalnih klonova prokupca, koji su u fazi ispitivanja, kao i stare čokote ove sorte iz različitih vinskih regiona u Srbiji. Planirano je sekvenciranje kompletnog genoma prikupljenih uzoraka prokupca, čime bismo utvrdili najpovoljnije genetičke varijante za tekuće i predstojeće klimatske promene, primenom odgovarajućih matematičkih modela. Ovo će biti izuzetno važno za dalje unapređenje gajenja ove naše najznačajnije domaće sorte – ističe prof. dr Slavica Todić.
Planirano je sekvenciranje kompletnog genoma prikupljenih uzoraka prokupca, kako bi se utvrdile najpovoljnije genetičke varijante za tekuće i predstojeće klimatske promene
Po rečima Miroslava Nikolića, u Negotinskoj krajini je u prethodnim projektnim istraživanjima detektovana jedna nepoznata sorta, a sada je analiziran i stari čokot sa zgrade nekadašnjeg sreskog načelstva u Negotinu, današnjeg Istorijskog arhiva. Kako kaže dr Nikolić, utvrđeno je da se radi o staroj bugarskoj sorti durman, koja verovatno datira iz antičkog perioda, a koja do sada nije bila poznata u Srbiji.
Učesnici u projektu ukazuju na to da se istraživanje sprovodi u saradnji sa Institutom za vino i vinovu lozu iz La Riohe, najznačajnijeg vinskog regiona Španije. Primenom nauke, a pre svega najsavremenijih genetičkih metoda na ovom institutu su revitalizovane četiri stare i nepoznate španske sorte, koje se danas komercijalno uspešno gaje u Španiji, jednom od najznačajnijih svetskih izvoznika i proizvođača kvalitetnih vina.
Prethodnim projektom „Valorizacija genetskih resursa vinove loze u Srbiji: genomski pristup za vinogradarstvo 21. veka“, koji je realizovan 2021. i 2022, značajno su unapređena saznanja o lokalnim i odomaćenim vinskim sortama u Srbiji, primenom najnovijih genetičkih metoda.
Projekat „Genetic varietal identification of vines from Serbian vineyards”, pokrenut ove godine, nastavak je tih značajnih istraživanja, koja treba da doprinesu rekonstrukciji naše vinske istorije, eventualno novim otkrićima starih nepoznatih i zaboravljenih sorti koje su u daljoj prošlosti bile gajene širom Srbije. A dosadašnji rezultati govore da su naši stručnjaci na dobrom putu da to i postignu.
