PORODICA SUBOTIĆ U BIBLIOTECI MATICE SRPSKE Ispred svog vremena

Piše: Jovanka Kozlovački Damjanov 

Zbog svega što su za našu kulturu i narod učinili Jovan i Jelisaveta Savka Subotić i njihovi potomci uvek je vreme za podsećanje na njih. U Matici srpskoj i Biblioteci Matice srpske Subotići su u svojoj kući. Tu su njihovi portreti, knjige, govori, novinski članci, poklon biblioteka Ivana Subotića, prisutni su među stranicama „Letopisa Matice srpske“, „Zastave“, „Naroda“, u salonima Matice... U ponedeljak, 17. novembra, u 19 časova, u Biblioteci Matice srpske biće otvorena izložba o Jovanu, Savki, Dejanu, Vojislavu, Ozrenu, Ivanu i Anki Subotić. 

Jovan Subotić, rođen u malim Dobrincima, u Sremu, sedmi je doktorirao prava u  Ugarskoj, a prethodno je doktorirao i filozofiju. Često je bio ispred svog vremena. Njegovo uverenje da su muškarci i žene ravnopravni i da to nema nikakve štetne posledice po društvo i danas je nekima strano. Svoju decu su vaspitavali i kao patriote, i kao kosmopolite i da uvek imaju na umu opšte dobro. U porodici Subotić obrazovanje je imalo posebno mesto. Jovan Subotić jedan je od najznačajnijih srpskih političkih i kulturnih predstavnika u Austrougarskoj. Bio je cenzor za srpsku knjigu u Ugarskoj, a i sam je sastavljao čitanke i bukvare. Uređivao je „Letopis Matice srpske“ u dva navrata, a predsednik Matice srpske bio je od 1868. do 1872. godine. Pisao je poeziju, prozu, drame, književnu kritiku... Predmet njegovog interesovanja bilo je i pozorište. Bio je prvi podžupan Sremske županije, a nakon toga sudija u Zagrebu, zatim poslanik u Hrvatskom saboru. Inicirao je gradnju nove crkve za pravoslavne srpske vernike u Zagrebu. Zbog učestvovanja na Etnografskoj izložbi u Moskvi 1867, odnosno skupu svih slovenskih naroda, smenjen je sa svih javnih funkcija u Zagrebu. Odlazi u Beograd, pa u Novi Sad. 

Brojne su veze Subotićevih sa Maticom srpskom i Bibliotekom. Jovan Subotić je uveo u Maticu svetosavske svečane sednice koje se održavaju i danas, opremio Svečanu salu i salone Matice portretima zaslužnih članova, uredio Biblioteku, kao urednik „Letopisa“ objavljivao prvu srpsku tekuću bibliografiju knjiga...

Jelisaveta Savka Subotić rođena je u uglednoj novosadskoj porodici, od oca Jovana Polita i majke Julijane (devojačko Desančić). Ubraja se u prve feministkinje na tlu Vojvodine, a feminizam je za nju bio isto što i humanizam. Prva je predsednica Kola srpskih sestara i prva predsednica Srpskog narodnog ženskog saveza u Beogradu, počasna članica brojnih dobrotvornih zadruga, pa i američkih. Na domaćim i inostranim izložbama promovisala je rukotvorine naših žena. Zapažen je njen govor na Kongresu feministkinja u Budimpešti 1911, kao i njeno predavanje „Žena na istoku i na zapadu“ u Naučnom klubu u Beču te godine. Život sa Jovanom Subotićem opisala je kao poeziju, pun međusobne podrške i razumevanja. U „Uspomenama“ piše o veličini njegove plemenite duše. Njihovo venčanje 1. maja 1851. u Beču bilo je za pamćenje. U filmu kojim Biblioteka Matice srpske najavljuje izložbu (scenario Jovanka Kozlovački Damjanov, režija Mihajlo Obrenov) muzička tema je „Što se bore misli moje“, koju je na stihove kneza Mihaila Obrenovića komponovao Kornelije Stanković. Pored drugih predstavnika naše kulturne elite u Beču i njih dvojica su bili gosti na svadbi.

Iz bogate građe BMS na izložbi će osim publikacija Jovana i Savke Subotić i onoga što je objavljeno o njima, biti predstavljeni i njihovi sinovi, unuk Ivan i njegova žena Anka Gođevac Subotić. Sinovi Jovana i Savke Subotić, stavljali su se domovini na raspolaganju svaki put kada je domovina bila u ratu. Najstariji, Dejan Subotić, vojno obrazovanje je sticao u Rusiji, bio je gubernator tri ruske oblasti. Vojislav Subotić, drugorođeni sin, pionir je srpske hirurgije i jedan od osnivača Medicinskog fakulteta u Beogradu. Dobrovoljac u pet ratova, osmislio je šinu za  imobilizaciju butne kosti, koju je prikazao u Pariskoj akademiji medicine 1916. godine. Ozren Subotić, novinar, književnik, muzički i pozorišni kritičar, svetski putnik, prvi naš sinolog, u Vladivostoku, na Institutu za istočne jezike izučavao je kineski jezik. Ivan Subotić, sin Vojislava Subotića, studirao je prava u Beogradu i Beču do početka Velikog rata, a potom u Parizu i Lozani, gde je i doktorirao. Bio je diplomata u više poslanstava Kraljevine Jugoslavije, poslednji put u Londonu, pre odlaska u SAD. Na Kolumbija univerzitetu, ponovo upisuje prava i doktorira, a zatim predaje na Pravnom fakultetu u Njujorku. Ivanova supruga Anka Gođevac Subotić prva je žena koja je doktorirala prava na Beogradskom univerzitetu. Bavila se i književnim stvaralaštvom, napisala je dve knjige putopisa o kojima su pohvalno pisali Miloš Crnjanski i Jovan Dučić.

Izložbu, koju prati i blog o članovima ove porodice i njihovom delu, kao autori potpisuju Jovanka Kozlovački Damjanov, Ivana Živković i Stanislava Pavlović. Glavni i odgovorni urednik je Selimir Radulović.