(FOTO) ZAVIRITE U ZRENJANINSKO SEDIŠTE PORODICE ADAMS - PINOVU VILU: Od raskošne arhitekture do sablasne, tužne senke ZABORAVLJENA LEPOTICA

Gotovo neprimetno uklještena između ulica i tik uz magistralu, nalazi se usred Zrenjanina kao nemi svedok jedne druge epohe. Sagrađena je 1894. godine, u vreme najživlje i najznačajnije graditeljske aktivnosti u tadašnjem Velikom Bečkereku. Podigao ju je Leon Štegervald, a već dve godine kasnije kupio ju je Ferenc Danijel, u čijem je vlasništvu ostala do 1919. ggodine, a onda je išla iz ruke u ruku.

Njen šesti vlasnik postao je 1928. godine Paja Pin, geometar po struci, i Cincarin po poreklu, po kome je vila i ostala upamćena, možda baš zato što je u njegovoj porodici imala najduži i najdonstojanstveniji život. Iako je od 1943. godine, kada su Nemci iselili porodicu Pin, promenila niz stanara, u kolektivnom sećanju Zrenjaninaca ova kuća ostala je vezana upravo za njihovo ime.

Projekat Pinove vile potpisao je ugledni peštanski arhitekta Laslo Đaluš (14. april 1865 – 23. februar 1941), učenik Friđeša Šuleka i kasnije predavač na Mađarskoj kraljevskoj školi primenjenih umetnosti u Budimpešti. Đaluš je bio izuzetno plodan graditelj monumentalnih javnih objekata, ali i sakralne arhitekture.

Od 1887. godine učestvovao je u gradnji Matijine crkve i Ribarske kule u Budimu, a kao član Zemaljske komisije za kulturne spomenike bavio se i restauracijama, među kojima su crkva u Jaku, dvorac Andrašijevih u Trebišovu i franjevačka crkva u Bratislavi. U Budimpešti je projektovao više javnih i stambenih objekata, mahom u duhu akademizma. Pinova vila je, koliko je danas poznato, njegovo jedino ostvarenje u Velikom Bečkereku.

Po stilu i izgledu, Pinova vila se oslanja na arhitekturu srednjeg veka, a bogami takav osećaj i izaziva ako ste u njenoj blizini. Iako na prvi pogled deluje neobično i izdvojeno u odnosu na okolinu, ona nije usamljen primer svog vremena. Naprotiv, pripada širem arhitektonskom pravcu koji je bio prihvaćen i negovan u drugoj polovini XIX veka, kada su se istorijski stilovi svesno koristili i oblikovali u okvirima tadašnjih akademskih pravila.

Vila je projektovana kao jednospratna kuća složene i razuđene osnove. Postavljena je kao slobodnostojeći ugaoni objekat, blago povučen od regulacione linije Ulice Ive Lole Ribara i Ulice Jovana Cvijića. Taj odnos prema prostoru narušen je osamdesetih godina prošlog veka, kada je probijena magistrala i parcela se našla na raskrsnici tri ulice, što je trajno izmenilo prvobitni urbanistički kontekst u kojem je vila nastala.

Posebna pažnja posvećena je reprezentativnosti objekta, što je najvidljivije na uglu zgrade, gde se nalazi polukružni ispust u obliku kule sa kupastim krovom i blago zakrivljenom strehom. Na osnovu kupole raspoređeni su mali, četvrtasti prozori, postavljeni u krug. Glavni ulaz u vilu orijentisan je ka Ulici Jovana Cvijića. 

Fasada je horizontalno podeljena na prizemlje i sprat, a prozori su različitih oblika – od jednostavnih pravougaonih do onih sa blagim gotičkim lukom. Ceo spoljašnji izgled kuće osmišljen je asimetrično, što joj daje dinamiku i prepoznatljivost.

Najviše pažnje posvećeno je fasadi okrenutoj ka Ulici Ive Lole Ribara. Njen levi deo završava se stepeničastim zabatom koji podseća na kasnogotičke arhitektonske forme. U prizemlju se nalaze dva prozora podeljena mermernim stubićem, dok je na spratu terasa sa dva prozora i centralno postavljenim vratima. Ova terasa nekada je imala ogradu u vidu balustrade, dok su bočni zidovi, u formi parapeta, sačuvani do danas.

U središtu spratnog dela ističe se erker, koji se završava trouglastim zabatom. Krov je složen i razuđen, s krovnim prozorima u obliku piramide, a vila je u prošlosti bila ograđena niskim zidom od klinker opeke i ogradom od kovanog gvožđa. Delovi ove ograde štrče i dan-danas, opominjući slučajne prolaznike da im ne prilaze.

No, sva ova lepota pada u vodu ako danas stanete ispred Pinove vile. Koliko je propala, pokazuje i tužna tabla iznad njenog glavnog ulaza: „MUZEJ DESTRUKCIJE“. Od potpune propasti spasavaju je jedino dobro urađeni zidovi, a o lepoti enterijera, koji je danas potpuno ruiniran, danas svedoče samo stare, prastare fotografije. Raskošno drveno stepenište koje je iz prostranog ulaznog hola vodilo na sprat više ne postoji, parket je uništen, a sa njim i brojni detalji enterijera koji su predstavljali vredne primerke tadašnjeg zanatstva.

Sa svojim oronulim zidovima, praznim prozorima i gotovo sablasnom pojavom, Pinova vila danas izgleda kao da je izašla iz arhitektonskih ruku porodice Adams. Upravo takva, ona snažno podseća na brzinu kojom zaboravljamo sopstvenu prošlost i nemar prema vrednostima koje su nekada činile identitet grada.

Njena zapuštena silueta opominje da zastanemo i zapitamo se kuda idemo, ako ovako izgleda nekadašnja lepotica koja je decenijama bila simbol ugleda, ukusa i ambicije jednog vremena.

Projekat “Dvorci i velelepna zdanja Vojvodine – raskošni čuvari istorije“ realizuje Dnevnik Vojvodina press doo, a sufinansira Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama. Stavovi u podržanom projektu ne izražavaju nužno stavove organa koji je dodelio sredstva.