BICIKLOM KROZ VOJVODINU: GAKOVO Selo koje je za 10 godina tri puta promenilo stanovništvo

Početkom poslednje decenije 17. veka Gakovo je zabeleženo kao fiskalna (komorska) pustara, koja se 1702. nalazila na spisku pustara dodeljenih somborskim graničarima. Oni su pustaru Gakovo koristili do 1745.

Prema opisu pustare, koji je 1746. načinio komorski administrator Franc Redl, njeni godišnji prihodi procenjeni su na 454 forinte i 45 denara, a ukupna vrednost na 9.095 forinti. Ujedno, procenjeno je i da bi ovde moglo da bude naseljeno najmanje 65 porodica.

Kada je, početkom šezdesetih godina 18. veka, pustari Gakovo pripojena i susedna pustara Braćević, počelo je plansko naseljavanje nemačkog stanovništva. Između 1763. i 1767. u Gakovo je naseljeno oko 230 nemačkih (rimokatoličkih) porodica iz različitih krajeva Nemačke, Austrije, Mađarske, Moravske i Češke.

Selo je 1791. imalo 1.296, a 1800. - 1.432 žitelja. Gakovčani su već 1789. podigli veliku Crkvu Svetog Martina (koja je je srušena oko 1970. godine), a 1805. i novu zgradu škole. Na popisu iz 1828. u selu su bila 282 domaćinstva, a 1859. godine - 359 kuća, sa 2.155 duša. Svoj demografski vrhunac Gakovo dostiže 1910. kada ovde živi 2.770 stanovnika, mahom nemačke narodnosti. Prema popisu iz 2022. danas u selu živi dvostruko manje - 1.309. stanovnika.

Centralna Ulica Kralja Petra Prvog zadržala je savršeno očuvanu kaldrmu staru više od 100 godina. Na ulazu u selo sa desne strane nalazi se groblje kojim dominira veliki krst podignut 2004. u spomen Nemcima koji su nekada živeli u Gakovu a od kojih su mnogi izgubili živote u Logoru Gakovo 1945-1948. 

Koncentracioni logor Gakovo ili Sabirni logor Gakovo osnovala je jugoslovenska vlast 12. marta 1945. i bio je korišćen za nemačke žene, decu i starije osobe iz Vojvodine dok su radno sposobni deportovani u SSSR, u rudnike Rostova, Harkova, Luganjski itd.

Procenjuje se da je u logoru bilo oko 17.000 ljudi, od tog broja oko 8.500 (5.827 poimenice dokumentovano) ubijeno ih je ili umrlo u logoru. Ljudi su uglavnom umirali od gladi, kolere, dizenterije i ostalih bolesti. Prvi komandant logora bio je slovenački partizan po imenu Kos, drugi je bio partizan iz Srema, Grabić. Od juna 1946. Grabićev naslednik je bio Stevan Bradić. Logor je raspušten u januaru 1948. Mesec dana kasnije u Gakovo je naseljeno oko 8.000 egejskih Makedonaca iz Grčke, od kojih se najveći deo do 1953. preselio u Makedoniju a deo je završio u Mađarskoj i Čehoslovačkoj.

Kasnija doseljavanja stanovništva iz siromašnijih delova Bosne i Hrvatske (najviše iz okoline Mrkonjić Grada, Donje Pecke, Donjih Vrbljana i Benkovca) vezana su za rad ovdašnjeg poljoprivrednog dobra „Graničar“. Tako je selo za manje od 10 godina tri puta potpuno promenilo svoje stanovništvo.

U relativno dobrom stanju je staro nemačko groblje sa kalvarijom na ulazu u selo. Početkom 21. veka u Gakovu je sagrađena pravoslavna Crkva Sv. Ilije a 2. avgust, dan kada se praznuje ovaj svetac - ujedno je i Seoska slava. Na jednoj poljani na putu ka Železničkoj stanici zatičem i veliko “groblje automobila”.

U Gakovu nema aktivnih sportskih klubova. Nekada je u ovom mestu bio aktivan fudbalski i rukometni klub istog imena “Graničar” i koji su nastupali uglavnom u najnižem fudbalskom, odnosno rukometnom rangu takmičenja.