KAKO SU SLOVACI EVANGELISTI OSNOVALI STARU PAZOVU Od cara tražili samo pravo na sveštenika i učitelja

Doseljavanje slovačkih evangelista 1770. godine predstavljalo je istorijski presedan u okviru Vojne krajine. O tim događajima za naš list govori penzionisani profesor istorije Jaroslav Miklovic.

- Stara Pazova osnovana je 1770. godine na teritoriji Vojne krajine, bivše eksteritorijalne jedinice Habzburške monarhije, koja je bila pod direktnom upravom monarha. Prvi doseljenici bili su Slovaci evangelisti koji su se preselili iz Selenče u Bačkoj, odakle su proterani od strane Kaločke biskupije 1770. godine- objašnjava Miklovic.

Naselili su se na pustaru Pazova, u okviru Petrovaradinskog pešadijskog graničarskog puka. Prema tadašnjim zakonima koji su važili u Habzburškom carstvu, nekatolicima je bilo zabranjeno naseljavanje na teritoriju Vojne granice.

- To je bio istorijski izuzetak. Njihov jedini uslov bio je da mogu da imaju svog sveštenika i učitelja. Suvladar Marije Terezije, Josif II, udovoljio je tom zahtevu 26. septembra 1769. godine - navodi profesor.

Odmah po dolasku organizovali su crkveni i školski život, što je bilo ključno za očuvanje jezika i identiteta. Luteranska vera, slovački jezik i pismenost postali su temelj opstanka zajednice u multietničkom prostoru Vojne krajine.

Kao moralni, marljivi i pismeni ljudi, Slovaci su bili poželjni graničari. Vojnim vlastima bili su potrebni verni i odani ljudi koji će braniti granicu prema Osmanskom carstvu.

- U konkretnom slučaju, govorili su slovački, srpski, mađarski, a kasnije i nemački jezik. To je bila velika prednost u vojnoj službi - ističe Miklovic.

Vojna uprava posebnu pažnju poklanjala je obrazovanju. Pohađanje škole bilo je obavezno, a disciplina stroga.

- Ako deca nisu dolazila na nastavu, roditelji su bili fizički kažnjavani pred kordonom graničara, sa po 25 udaraca štapom po tabanima - navodi profesor, ukazujući na specifičan način funkcionisanja Vojne krajine.

I pored pokušaja da se ograniči širenje protestantskog stanovništva, uključujući i proterivanje pojedinih učitelja, slovačka zajednica u Staroj Pazovi opstala je i vremenom se učvrstila.

Ono što je 1770. godine bilo izuzetak unutar strogog vojnog sistema, danas je primer očuvanog identiteta u multietničkom prostoru Vojvodine.

Prema poslednjem popisu stanovništva, slovačka nacionalna zajednica i dalje je jedna od najbrojnijih u Staroj Pazovi. Slovački jezik je u službenoj upotrebi u ovoj opštini, a obrazovanje na maternjem jeziku odvija se od predškolskog uzrasta i tokom osnovne škole, a uz to aktivna i kulturna scena i snažna verska zajednica svedoče da odluka doneta u vreme Marije Terezije nije bila prolazna administrativna mera, već početak trajne zajednice.

Stara Pazova je tako od vojne pustare postala jedno od najznačajnijih središta  slovačkog naroda u Srbiji, prepoznata kao  centar Slovaka u Sremu.

Zabranjeno je preuzimanje teksta ili dela teksta bez navođenja autora i naše medijske kuće, u vidu živog linka koji vodi ka originalnom sadržaju. Svako kršenje ovog pravila tretiraće se kao povreda autorskih prava.