DAN KADA JE PRE 85 GODINA ZLO DOBILO DRŽAVU: Stradanje Srba u NDH kao trajna opomena

Uspostavljena pod okriljem nacističke Nemačke i fašističke Italije, ova tvorevina je već u prvim danima pokazala svoj karakter – kroz zakone, naredbe i dela usmerena protiv Srba kao jedne od najbrojnijih zajednica na njenoj teritoriji.

Na čelu režima nalazio se Ante Pavelić, vođa ustaškog pokreta, čija je politika bila jasno definisana: stvaranje etnički „čiste“ države. U tom okviru, Srbi su označeni kao glavna meta. Uustaše su se pozivale na ideološko nasleđe Ante Starčevića, a njihova praksa predstavljala je radikalnu i nasilnu interpretaciju, pretvorenu u konkretan program uništenja.

Ta politika najčešće se sažima u formulu koja je obeležila čitav period: jedan deo Srba pobiti, drugi proterati, a treći prisilno pokrstiti. Ovaj princip nije ostao samo na papiru – sprovođen je sistematski, uz učešće državnog aparata, vojske i policije.

Već tokom proleća i leta 1941. godine, širom Like, Korduna, Banije, Slavonije i Hercegovine, otpočeli su masovni zločini u kojima su uništavana čitava sela.

Posebnu ulogu u sprovođenju terora imao je Vjekoslav Maks Luburić, jedan od organizatora logorskog sistema. Pod njegovim nadzorom, formiran je čitav niz logora, od kojih je najpoznatiji Jasenovac. Upravo u tom kompleksu, koji je postao simbol stradanja, desetine hiljada Srba izgubile su živote u najsurovijim uslovima.

Srbi su u NDH bili izloženi različitim oblicima progona: masovnim likvidacijama, deportacijama, prinudnom radu i prisilnom pokrštavanju. Mnogi su ubijani na kućnim pragovima, bez suda i bez ikakve krivice. Drugi su odvođeni u logore, gde su umirali od gladi, bolesti i nasilja. Porodice su razdvajane, a deca često ostavljana bez roditelja ili odvođena u posebne logore.

Istoričari procenjuju da su u okviru NDH stradale stotine hiljada Srba. Iako se tačan broj i dalje utvrđuje, razmere zločina ne dovode se u pitanje. Radi se o sistematskoj i organizovanoj politici koja je imala sve elemente genocida. 

Pored Srba, stradali su i Jevreji u okviru Holokaust, kao i Romi, ali su Srbi bili najbrojnije žrtve ovog režima.

Danas, više od osam decenija kasnije, sećanje na stradale Srbe u NDH ostaje duboko ukorenjeno u kolektivnoj svesti. Ovaj datum nije samo istorijska činjenica, već i simbol stradanja, opomena i obaveza. Obaveza da se istina čuva, da se žrtve ne zaborave i da se svaki pokušaj umanjivanja ili negiranja zločina jasno odbaci.

Jer tamo gde se zaboravi, otvara se prostor da se zlo ponovi. A tamo gde se pamti – postoji nada da će istorija ostati opomena, a ne sudbina.