INTERVJU: IGOR MARIĆ, ARHITEKTA Savremena arhitektura može biti u dijalogu sa tradicijom

Promocija je zakazana za 13. maj u 18 časova u Galeriji Artget, a tim povodom razgovarali smo sa autorom ovog dela arhitektom dr Igorom Marićem. 

Knjiga „Regionalizam u srpskoj modernoj arhitekturi“ prvi put je objavljena 2015. godine; sada je usledilo drugo izdanje. Koje su to ključne teze i ideje koje prethodno nisu bile obrađivane u delima slične tematike?

– Polazište knjige bilo je moje dugogodišnje interesovanje za arhitekturu koja u različitim oblicima nosi tragove srpske graditeljske tradicije. Postalo mi je jasno da je ta pojava najčešće tumačena parcijalno, bez pokušaja da se sagleda kao kontinuirani kulturni i stvaralački tok. Iz toga su proizašle tri ključne teze. Prva je da regionalizam u Srbiji nije epizoda, već trajno prisutan fenomen u arhitekturi, od srednjeg veka do savremenog doba. Druga je da postoji čitav spektar odnosa prema tradiciji, od citiranja i formalnih oslonaca, do suptilnijih, apstraktnijih interpretacija, koje sam objedinio sintagmom „Tradicija kao kriterijum“. I treća, možda najvažnija, jeste da internacionalno i regionalno nisu suprotnosti, već stvaralačka simbioza.

Kakva je bila recepcija knjige od objavljivanja do danas – sa jedne strane iz perspektive domaće struke i šire publike, a sa druge možda i iz perspektive inostranog auditorijuma?

– Prvo izdanje je veoma brzo pronašlo svoje čitaoce, što je pokazalo da je postojala potreba za ovakvom studijom. Knjiga je živela u struci, među arhitektima, teoretičarima i istoričarima umetnosti, i vremenom stekla status referentne literature. Iako nije bila usmerena ka široj komercijalnoj distribuciji, njena recepcija u stručnoj javnosti bila je izuzetno dobra. Radi jezika i pisma, njen međunarodni domet bio je ograničen, što otvara mogućnost za buduće englesko izdanje.

Šta sve sadrži dopunjeno izdanje i zbog čega je ono važno, pored činjenice da starog izdanja više nema u prodaji?

– Ovo izdanje nije samo reprint, već suštinski proširena knjiga. Nova poglavlja afirmišu osnovne teze kroz dva važna polja, modernu arhitekturu kao nasleđe i najnoviju produkciju koja sa tim nasleđem ulazi u dijalog. Tako knjiga dobija i istorijsku dubinu i aktuelnost. Uz to, redizajnirano izdanje i digitalna dostupnost čine je bližom novim generacijama čitalaca.

Kako vidite odnos savremene, današnje arhitekture u Srbiji, prema onome što je bio njen istorijski tok kojim se bavite u knjizi? Uzevši u obzir stalne inovacije u materijalima, dizajnu, itd, koliko se savremena arhitektura uopšte oslanja na ono što pripada korpusu regionalne/domaće tradicije?

– Mislim da savremena arhitektura i te kako može biti u dijalogu sa tradicijom, ali ne nužno kroz vidljive citate. Taj odnos često živi dublje u proporciji, strukturi, odnosu prema mestu, materijalnosti, ritmu, pa i u samom shvatanju prostora. Novi materijali i tehnologije ne potiru te vrednosti; naprotiv, mogu da otvore nove načine njihove interpretacije. Upravo tu vidim prostor savremenog regionalizma, ne kao stil, već kao stvaralački stav.

Na tribini povodom novog izdanja knjige, uz vas će učestvovati Mihailo Timotijević, Ivan Rašković i Božidar Manić. Koje su to teme kojima ćete se posebno baviti, odnosno koje su to teme knjige koje danas mogu da podstiču na dijalog među arhitektama, nove pristupe, odnosno nova sagledavanja onoga što je tema knjige?

– Verujem da će razgovor otvoriti pitanje kontinuiteta, da li on traje, kako se preobražava i šta se dešava u trenucima njegovog loma, kada nastaju nove vrednosti. Bavićemo se i odnosom regionalizma i istoricizma, kao i pitanjem da li pojmove konteksta, identiteta i nasleđa danas razumemo kao suštinske kategorije stvaralaštva ili tek kao retoričke formule. A jedno pitanje uvek ostaje otvoreno: može li se misliti budućnost ako se ne razume prošlost? To je stara tema, ali nikada iscrpljena, i zato uvek podsticajna.