DANAS U SREMSKIM KARLOVCIMA SVEČANOST POVODOM 178-GODIŠNJICE MAJSKE SKUPŠTINE Dan kada je proglašena Srpska Vojvodina
Svečanom akademijom u Bogosloviji Svetog Arsenija u Sremskim Karlovcima danas će biti obeležena 178-godišnjica održavanja Majske skupštine, narodnog skupa koji je na demokratski način postavio temelje celokupne politike Srba u Ugarskoj od druge polovine 19. veka do raspada Habzburške carevine 1918. godine.
U okviru centralnog obeležavanja tog ključnog događaja u procesu izgradnje i sazrevanja nacionalne svesti Srba u Habzburškoj monarhiji, biće služen pomen patrijarhu Josifu Rajačiću i generalu Đorđu Stratimiroviću, ključnim akterima Majske skupštine sahranjenim u Sremskim Karlovcima, te položeni venci u portama Donje crkve gde se nalazi Stratimirovićev spomenik, i manastira Vavedenja presvete Bogorodice gde je sahranjen, kao i na spomen-tabli na Magistratu, sa čijeg balkona je, kako se navodi u istorijskim čitankama, obavljen čin proglašenja Srpske Vojvodine, prve autonomne srpske teritorije u Habzburškoj monarhiji.
Majska skupština održana 1-3/13-15. maja 1848. godine u Sremskim Karlovcima utkana je u kolektivno sećanje kao jedan od najbitnijih događaja u istoriji srpskog naroda, posebno onog dela koji je živeo u sklopu Austrougarske carevine.
Po nekim mišljenjima, 15. maj je imendan Vojvodine, koju je začela borba predaka za očuvanje spostvenog identiteta. Kaže se da nije prvi, ali jeste prvi najznačajniji korak Srba iz Srema, Banata, Bačke i Baranje na dugotrajnom i trnovitom putu rešavanja svog nacionalnog pitanja u Habzburškoj monarhiji, koji je na kraju krunisan 25. novembra 1918. prisajedinjenjem Vojvodine Srbiji.
Srbi povukli odlučnije poteze
Revolucionarnim događajima u proleće 1848. godine koji su zahvatili i srpski narod u Habzburškoj monarhiji, prethodila je politička borba Srba duža od veka i po, započeta dolaskom na prostore današnje Vojvodine pod vođstvom patrijarha Arsenija Trećeg Čarnojevića. Ipak, na početku tog opštenarodnog revolucionarnog pokreta koji se zatalasao u februaru 1848. u Francuskoj i zapljusnuo i ostale narode sve do granice sa Rusijom, Srbi su bili uz Mađare verujući da će imati svoje mesto u novoj ustavnoj ugarskoj državi. Na prvim skupovima u Budimu i Novom Sadu Srbi se nisu izjašnjavali protiv zajedničke države, priznavali su novu vladu i mađarski jezik kao državni, ali jesu za sebe tražili priznavanje sopstvene narodnosti, građansku i versku ravnopravnost kao i upotrebu srpskog jezika u sredinama koje su nastanjivali. Kroz 16 tačaka na narodnom zboru u Novom Sadu 27. marta Srbi su proklamovali svoje želje nudeći Mađarima bratsku slogu. Međutim, u aprilu u Požunu na razgovorima dveju strana - srpske delagacije koju su činili Đorđe Startimirović i Aleksandar Kostić i Mađarske koju je predstavljao vođa mađarskog nacionalnog porekta, tadašnji ministar Lajoš Košut koji je zastupao stav o prevlasti mađarskog naroda i nepriznavanju nemađarskih naroda u Ugarskoj, došlo je do zaoštravnja odnosa. To je dovelo do razlaza i usmerilo Srbe na odlučnije poteze.
Narodna skupština, u istoriji poznata kao Majska skupština, trebalo je prvobitno da se održi u Novom Sadu. Pošto nisu uspele molbe upućene za ukidanje, zbog nemira, uvedenog prekog suda u Novom Sadu, Narodna skupština je održana u Sremskim Karlovcima od 13. do 15. maja 1848. godine po novom kalendaru. Procenjuje se da je u Sremskim Karlovcima već 30. aprila uveče bilo oko 15.000 ljudi različitog društvenog položaja - građana, sveštenika, seljaka, graničara, đaka i studenata. Atmosfera je bila obojena nacionalnim zanosom, na sve strane vijorile su se zastave – srpske trobojke, pevale su se rodoljubive pesme, zvonila su zvona sa crkava, pucale su puške, žene i deca su dočekivali pridošlice cvećem i vencima.
Majska skupština bila je prvi najznačajniji korak Srba iz Srema, Banata, Bačke i Baranje na dugotrajnom i trnovitom putu rešavanja svog nacionalnog pitanja u Habzburškoj monarhiji, koji je na kraju krunisan 25. novembra 1918. prisajedinjenjem Vojvodine Srbiji
„Bio je to lep, vrlo lep proletnji dan, kad se u Sremskim Karlovcima 1. maja 1848. održala srpska majska skupština. Ko je učestvovao u toj skupštini nikad neće zaboraviti taj dan, pa su hiljade Srba koji su bili na toj skupštini, nju kao najprijatniju uspomenu života u grob poneli...To nije bio srpski kongres, već je to bio jedan veliki miting, jedan veliki narodni zbor, koji je nabujao kao kakva bujica. I sremskokarlovčka pijaca, i druge ulice, pa porta Saborne crkve, i sav prostor pred mitropolitovim dvorom, pred rezidencijom, načičkan je bio narodom. Glava uz glavu, da među narodom ni najmanja stvarčica ne bi mogla na zemlju pasti“, zapisao je o tom dogagaju znameniti srpski političar Mihailo Polit Desančić u svojim sećanjima.
Skupštinu je otvorio mitropolit Josif Rajačić rekavši, između ostlaog: „Narodni, na zapadu evropejskom rodivši se pokret, dopreo je već i do našeg blagoslovenoga i miloga naroda i otečestva. Svi narodi traže svoja prirođena, izgubljena ili oteta prava, svi su se kao iz duboka sna probudili, i streme sa svom silom da izgubljeno nađu, a oteto otmu. Prava svim narodima obšta jesu: narodnost, jezik, samostalnost, vera, zavičaj, sloboda misliti i misli svoje slovom ili pismom drugima saobštiti... I Srbin, dakle, mora sva svoja prirodna, političeska i verozakona prava, bila ona izgubljena ili oteta, natrag dobiti i uživati“.
Na Velikoj narodnoj skupštini u Sremskim Karlovcima proglašena je Srpska Vojvodina, u čijem sastavu su Srem sa granicom, Baranja, Bačka sa Bečejskim dištriktom i Šajkaškim bataljonom, i Banat sa granicom i Dištriktom kikindskim, i Srpska patrijaršija. Mitropolit Josif Rajačić proglašen je za patrijarha, graničarski pukovnik - pukovnik Ogulinske regimente i đak Karlovačke gimnazije od 1799. do 1804. godine Stevan Šupljikac za vojvodu, a srpski narod za politički slobodan i nezavistan pod domom austrijskim i krunom ugarskom.
ZBOG OBELEŽAVANJA MAJSKE SKUPŠTINE U KARLOVCIMA
Izmena saobraćaja u centru
Zbog obeležavanja Majske skupštine u Sremskim Karlovcima će danas privremeno biti izmenjen režim saobraćaja u centru mesta.
Od 12.30 do 16 časova saobraćaja neće biti u Ulici patrijarha Rajačića, od raskrsnice te ulice sa Vojvođanskom i Ulicom Sonje Marinković do Trga Branka Radičevića. Saobraćaj će u tom vremenskom periodu biti zabranjen i na Trgu Branka Radičevića, kao i u Ulici mitropolita Stratimirovića, od Trga Branka Radičevića do Ulice Jovana Jovanovića Zmaja.
Autobusi 60 i 62 između 12.30 i 16 sati neće voziti do Belila i Dudare.
Proklamovan je politički savez sa Trojedinom kraljevinom – Hrvatskom, Slavonijom i Dalmacijom, ustrojen Glavni odbor koji je imao zadatak da rukovodi narodnim poslovima i određene deputacije koje će zaključke Narodne skupštine izneti pred vladara, Hrvatski sabor i Slovenski kongres u Pragu.
Zaključke Majske sku-pštine je narod oduše-vljeno prihvatio, ali ne i car Ferdinand, kome je ih je iznela deputacija na čelu sa samim patrijahom Rajačićem. Car ih je odbacio kao nezakonite. Uobrazloženju je istakao: „Ja ne mogu da potvrdim odluke nezakonitog konventa, koje su doneli moji podanici grčko-istočne veroispovesti zajedno sa gomilom došljaka iz Srbije. Samo su Mađarski sabor, mađarska vlada i vaš zkoniti kongres organi preko kojih mi možete izjaviti svoje želje“. Tim rečima poručio je Srbima da zavise od mađarske vlade i da nemaju prao na narodnu skuštinu, već samo na crkveni kongres.
Mitropolit Josif Rajačić proglašen je za patrijarha, graničarski pukovnik – pukovnik Ogulinske regimente i đak Karlovačke gimnazije od 1799. do 1804. godine Stevan Šupljikac za vojvodu
Ubrzo su na jugu Ugarske počele represivne mere prema Srbima, odnosno uvedeno ratno stanje, što je rezultiralo napadom carsko-mađarske vojske na Karlovce pod komandom Janoša Hrabovskog, 31. maja, odnosno 12. juna 1848 . kako bi rasturila Glavni odbor koji se tamo nalazio. Pod komandom mladog vožda kako je narod prozvao Đorđa Stratmirovića Srbi su odbili carsku-mađarsku vojsku, ali je rat ipak nastavljen.
Iako odluke Majske skupštine nisu ostvarene, one se smatraju vrlo značajnim za istoriju Srba u Ugarskoj, posebno za razvitak njihove političke misli. Srpski narodni pokret iz 1848. godine je u povesti srpskog naroda ostavio trajni trag koji je predstavljao okosnicu njegovog političkog života u budućnosti.
„Narodu se ništa nije smelo odbiti“
Po povratku sa sastanka u Požunu deputacija je obavestila Srbe na zboru u Novom Sadu o namerama mađarske vlade da da samo građanske, ali ne i nacionalne slobode, a oni su se uputili u Karlovce da od tadašnjeg mitropolita Josifa Rajačića traže da sazove narodni kongres ili skupštinu koja bi donela odluke o budućem državnopravnom položaju Srba u Habzburškoj monarhiji. Mitropolit je isprava pokušavao da umiri narod i predlagao da se pre sabora održi neka vrsta pripremnog savetovanja, ali je popustio pred navaljivanjem mase da se skupština ipak održi 13. maja na kojoj će narod odučiti o svojoj političkoj sudbini. Kasnije je u svojoj „Autobiografiji“ zapisao da „u ono vreme, narodu se ništa nije moglo, ni smelo odbiti, jer bi onaj ko bi se tome usprotivio platio to glavom“.
Skupština Vojvodine na predlog Pokrajinske vlade donela je odluku da se Majska skupština obeležava 15. maja kao jedan od značajnih događaja u njenoj prošlosti. Vlada Republike Srbije je uvrstila taj datum u državni program obeležavanja važnih istorijskih godišnjica.
Zabranjeno je preuzimanje teksta ili dela teksta bez navođenja autora i naše medijske kuće, u vidu živog linka koji vodi ka originalnom sadržaju. Svako kršenje ovog pravila tretiraće se kao povreda autorskih prava.