(FOTO) Biciklom kroz Vojvodinu: Mali Iđoš — bačko mesto gde se mađarska i srpska istorija prepliću na svakom koraku
Na ovom mestu su građani Malog Iđoša prihvatili izbeglice iz Mađarske nakon Revolucije 1956”, piše na tabli na zidu na Domu kulture Petefi Šandor u centru mesta.
Pored Bitke kod Malog Iđoša 14. jula 1849. o kojoj sam pisao u prošlom nastavku, ovo mesto je bilo uključeno tako i u još jedan značajan datum mađarske istorije.
Do nje je i tabla sa podužim spiskom meštana Malog Iđoša poginuih u Prvom svetskom ratu. A odmah pored i tabla na kojoj piše: „U spomen našim herojima palim u oslobodilačkim borbama naroda” sa 29 imena. Nije naznačeno o kojim “borbama naroda” je reč. Posle idu još tri imena za koje se kaže da su poginuli “...u događajima koji su usledili nakon 17. avgusta 1990.”
Na zgradi Opštine Mali Iđoš visi pet zastava – srpska, zastava mađarske zajednice u Srbiji, zastava crnogorske zajednice u Srbiji, kao i dve zastave Vojvodine – tradicionalna i savremena
Na zgradi Opštine Mali Iđoš visi pet zastava - srpska, zastava mađarske zajednice u Srbiji, zastava crnogorske zajednice u Srbiji (zbog susednog Lovćenca i njegovih Crnogoraca) kao i dve zastave Vojvodine - tradicionalna i savremena.
Stižem i do Vatrogasnog doma na kojem mađarskom i srpskom piše „DVD Maronka Karolj”. Prema monografiji objavljenoj povodom 145-godišnjice društva, stanovnici Malog Iđoša su još 1873. godine održali sastanak radi organizovanja protivpožarne zaštite, izabrali privremeno rukovodstvo i sastavili statut. Nakon njegovog odobrenja 21. juna 1874, društvo je počelo zvanično da postoji. Već pri osnivanju imalo je 133 člana. Maronka Karolj po kojem je DVD dobilo ime bio je jedan od inicijatora pokretanja društva.
2004. “DVD Maronka Karolj” je potpisalo su sporazum o saradnji sa Dobrovoljnim vatrogasnim društvom Sveti Florijan iz Pustamergeša i od tada svake godine unapređuju saradnju. U dvorištu Vatrogasnog doma je i kip Svetog Florijana, katoličkog sveca koji se smatra zaštitnikom vatrogasaca.
U pomenutom Domu kulture smešteno je i kulturno-umetničko društvo „Petefi Šandor“ u Malom Iđošu registrovano je 18. decembra 1974. prema podacima iz zvaničnih registara udruženja. Međutim, sama kulturna tradicija organizovana oko „Petefi Šandora“ u Malom Iđošu je znatno starija. Prema podacima o Mađarskom kulturnom centru „Petefi Šandor“, lokalna zajednica je još tokom 1950-ih godina osnovala Dom kulture i kulturne aktivnosti koje su kasnije prerasle u današnje društvo i kulturni centar.
Ruine letnjikovca porodice Pece
Na izlasku iz Malog Iđoša prema Lovćencu, sa desne strane, pored puta, nalazi se kostur građevine koja bi iz daljine mogla ličiti na ostatke neke katoličke crkve ili manastira u Engleskoj.
Reč je zapravo o letnjikovcu porodice Pece starom tek nešto više od jednog veka. Letnjikovac u Malom Iđošu su izgradili Petar Pece i njegov brat Ernest 1923. godine i po svim elementima pripada višoj grupi sličnih manjih zgrada bogatijih porodica koje su mogle sebi priuštiti nešto drugačiju i bolju kuću za stanovanje. Arhitektonski elementi koji su primenjeni, bočna kula sa jednim od ulaza, prostrana terasa sa ulazom, stepeništem i ogradom, niz polukružnih i četvrtastih otvora za prozore, ukrasna keramika i okulusi, odišu eklektičkim elementima arhitekture sa početka 20. veka.
Danas je letnjikovac potpuno ruiniran i ne služi ničemu, ostala je samo kula sa godinom izgradnje i par stubova koji podseća da je ovde nekada živela jedna imućna porodica. Sa njega je odnesena skoro sva građa. Služi za mesto za piće i okupljanje mladih iz Malog Iđoša.
Najstariji plesni ansambl nosi naziv „Rizgetős” proslavio je prošle godine proslavio 30 godina postojanja. Svake godine učestvuje na folklornoj manifestaciji „Guönguösbokréta”. Ovaj ansambl svrstavaju među deset najboljih mađarskih ansambla narodnih igara. Imaju brojne nastupe u zemlji i inostranstvu. Pored ansambla odraslih deluju i dve dečje grupe, pod nazivom „Garagulya” i „Krajcárka”.
Unutar KUD-a postoji i pevačka grupa i pevački duet društva, pod nazivom „Szajkó”, sekcija „Marcipan” koja je kružok prijatelja dece koji neguje dečje igre, narodne običaje pa čak i učestvuje u osmišljavanju dečjih igara kao i orkestar “Domboš” čiji se repertoar se uglavnom sastoji od ozbiljne muzike. Sekcije KUD-a svake godine svojim priredbama obeležavaju Dan sela, Božić, 15. mart i druge značajne događaje.
