KO JE SAGRADIO OVO ČUDO U BANATU? Arača već 800 godina intrigira istoričare i posetioce
Arača je i ove godine bila mesto okupljanja povodom Dana crkve, koji je 26. jula obeležen 25. put.
Manifestacija svakog leta okuplja vernike, predstavnike mađarske zajednice i druge posetioce i doprinosi promociji ovog značajnog srednjovekovnog spomenika kod Novog Bečeja. Za mađarsku zajednicu u Vojvodini ona predstavlja deo istorijskog identiteta i kulturnog nasleđa.
Istovremeno, već nekoliko godina govori se o njenoj obnovi i uređenju lokaliteta, a planovi za velika ulaganja i stvaranje neophodne infrastrukture predstavljeni su još pre četiri godine.
Uređenje lokaliteta bi svakako imalo smisla jer Arača nije samo vredan istorijski spomenik, već i veliki, još nedovoljno iskorišćen turistički potencijal Novog Bečeja i čitavog tog dela Banata.
Romanička bazilika podignuta u 13. veku
O jedinstvenosti i značaju crkve govori i podatak da ruševine ove benediktinske opatije na Tisi, pokraj Novog Miloševa, predstavljaju kulturno istorijski spomenik prvog reda – jedini te važnosti iz srednjeg veka sa ovog područja. Arheolozi smatraju da je kompleks Arače bio naseljen još u praistorijsko doba (mlađe kameno doba i naselje iz mlađeg srednjeg veka). Romanička bazilika podignuta je oko 1230. godine, a nakon stradanja obnovljena je zalaganjem kraljice Jelisavete Anžujske 1370. kada je uz apsidu dozidan gotički toranj. Arheološka istraživanja pokazuju da je monumentalna zgrada opatije podignuta na temeljima neke starije crkve, verovatno iz 11. veka, koja je bila ukrašena preromaničkom kamenom plastikom.
Kao jedan od najznačajnijih spomenika srednjovekovne arhitekture u Vojvodini, sa ostacima nekadašnjeg naselja i utvrđenja, lokalitet bi mogao da postane još istaknutija tačka kulturno-istorijske turističke ponude Vojvodine čija mističnost i lepota mogu da se uporede sa srednjoevropskim zdanjima i vreskim objektima. Lokalna samouprava je i sama u okviru razvojnog projekta zaštite i prezentacije Arače istakla njen veliki turistički potencijal i kao krajnji cilj navela formiranje istraživačkog i vizitorskog centra.
Prilikom prošlogodišnjeg obeležavanja Dana crkve Arače predsednik Izvršnog odbora Mađarski nacionalni savet Rihard Huđik rekao je da ukoliko dođe do bilo kakvih intervencija, one će se sprovoditi prvenstveno sa ciljem očuvanja estetike ruševina i u konsultaciji sa stručnjacima i specijalistima.
Arača nije samo vredan istorijski spomenik, već i veliki, još nedovoljno iskorišćen turistički potencijal Novog Bečeja i čitavog tog dela Banata
Postoje različiti projekti koji se bave ovim pitanjem, ali taj poduhvat zahteva značajna finansijska ulaganja. Kako je napomenuo realizacija je moguća uz znatna sredstva iz Mađarske, Srbije, iz međunarodnih izvora i od Evropske unije.
Prema dostupnim informacijama, konzervatorsko-restauratorski radovi na crkvi Arači izvođeni su od 1970. do 1978. godine, pod rukovodstvom Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Novom Sadu. Na lokalitetu Arače su 2013. godine ponovo izvedeni konzervatorski i arheološki radovi, koje su organizovali Muzej Vojvodine i Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture, u okviru prekogranične saradnje Mađarske i Srbije.
Do sada su prezentovani rezultati geofizičkih istraživanja, laserskih snimanja i trodimenzionalni model ovog značajnog spomenika srednjovekovne arhitekture, a koji su zajedno uradili Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture i Institut BioSens.
S. Kovač
