BLIZU 50 MILIONA DINARA ZA SPOMENIK KULTURE GRADA
USKORO OBNOVA ENTERIJERA U NOVOSADSKOJ SABORNOJ CRKVI SVETOG ĐORĐA Restauracija ikonostasa, zidnih slika i ornamentike
Obnova Saborne crkve Svetog Georgija koštaće gotovo 49 miliona dinara (48.968.538), s obračunatim porezom.
Postupak javne nabavke je završen i Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture posao je poverio preduzeću „Koto” iz Beograda, s tim da će podizvođač „Ars tera” izvesti deo radovau vrednosti 20.566.785 dinara.
Konzervatorsko-restauratorski radovi unutar hrama odvijaće se u dve faze i trajaće 300 kalendarskih dana, od uvođenja odabranih izvođača u posao.
Smeštena u blizini Vladičanskog dvora, Saborna crkva Svetog Đorđa glavna je episkopska crkva u Bačkoj i kao jedan od najznačajnijih sakralnih objekata u Novom Sadu predstavlja spomenik kulture od velikog značaja. Tokom vekova crkva je prošla kroz brojne obnove, posebno nakon razaranja u bombardovanju 1849. godine. Rešenjem Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture NRS iz 6. avgusta 1948. godine stavljena je pod zaštitu, a 1991. je kategorisana kao nepokretno kulturno dobro od velikog značaja.
Prvi put se pominje 1720. godine kao manji hram, koji je zamenjen novim. Ta crkva vremenom je oronula, zbog čega je krajem 19. veka doneta odluka o njenoj drugoj, sveobuhvatnoj obnovi, prva je bila 1851. godine. Današnji izgled Saborna crkva dobija početkom 20. veka, u velikoj obnovi za vreme vladike Mitrofana Ševića.
Najstariji spomenik
Za najstariji javni spomenik u Novom Sadu smatra se pravoslavni krst od ružičastog mermera u porti Saborne crkve, iz druge polovine 18. veka. Prvo je bio na uglu Magazinskog i Lebarskog sokaka, Zmaj Jovine i Miletićeve ulice - kod nekadašnjeg zdenca Save Vukovića, vrlo dekorativnog bunara na tadašnjoj pijaci. Krst, koji je 1867. godine obnovila dobrotvorka Marija Trandafil, premešten je ispred Vladičanskog dvora 1910. godine, kada je uvedena tramvajska pruga, a u porti Saborne crkve nalazi se od 1957. godine.
Nakon što je oštećena u Buni juna 1849, crkva je obnovljena od 1851. do 1853. godine i po projektu Gustava Šaibe, graditelja iz Pešte, podignut je nov toranj, dok su na brodu hrama otvorena dva nova prozora. Pošto je oronula, 1902. godine usledila je nova obnova, po projektu Mihajla Harminca, arhitekte i preduzimača iz Budimpešte. U novi visoki zvonik ugrađena su zvona, naručena u Budimpešti. Tokom te druge obnove, hram dobija nov mobilijar, kao i zidne kompozicije koje je naslikao Stevan Aleksić i ikonostas čiju je drvenu, rezbarenu konstrukciju uradila radionica „Retej i Benadek” iz Budimpešte, dok je Paja Jovanović izradio sve ikone na ikonostasu, ukupno 33, i istorijske slike iznad obe pevnice, „Krunisanje Stefana Prvovenčanog” i „Sveti Sava miri zavađenu braću Vukana i Stefana”. Uradio je i dve velike ikone na tronovima (bogorodičin – levo, i arhijerejski – desno), kao i zidnu ornamentiku.
U porti Saborne crkve nalazi se inače najstariji sačuvani spomenik Novog Sada - Bogojavljenski krst od ružičastog mermera.
Kako se iz specifikacije Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture objavljene na Portalu javnih nabavki vidi, u prvoj fazi konezvatorko-restauratorski radovi planirani su na sedam zidnih slika ukupne površine 86,54 metara kvadratnih, slikanoj zidnoj dekoraciji u celom hramu (1.365,15 kvadrata), uključujući i rekonstrukciju pozlaćenih elemenata zidne ornamentike (15 kvadrata). Drugom fazom obuhvaćeni su ikonostas, tronovi (Bogorodičin, arhijerejski i tron u Gornjem mestu) i gornje zone oplate pevnica. Predviđena je restauracija 33 ikone ukupne površine 39,33 kvadrata, bojene oplate ikonostasa (lice i poleđina), tronova i oplate pevnica površine 265,22 metara kvadratnih i pozlaćenog duboreza 42,5.
Nije zgoreg podsetiti da je izrada projektne dokumentacije za konzervaciju i restauraciju ikonostasa, mobilijara, slika i zidne ornamentike poverena fimi „Studio D Art” i Međuopštinskom zavodu za zaštitu spomenika kulture Subotica, s kojima je početkom prošle godine zaključen ugovor vredan 2,7 miliona dinara, s PDV-om.
J. Vukašinović