(FOTO) ZDANJE KOJE PAMTI MONAHE I LEKARE Dug put Vojne bolnice u Petrovaradinu od XVIII veka do savremenog doba

Njegove zidine nisu samo medicinski prostor - one pričaju priču o strategiji, religiji, ratovanju, ali i promenama društvenih uloga koje je ovaj deo tvrđave imao u različitim epohama.

Od monaškog kompleksa do vojne bolnice

Kuća zdravlja u Podgrađu svoj početak ima u kasnom 17. i početkom 18. veka, kada se u ovom delu tvrđave nalazio franjevački manastirski kompleks sa crkvom Svetog Franje.

Ovaj barokni kompleks, sa pravougaonim rasporedom i unutrašnjim dvorištem, bio je deo šire sakralne i civilne strukture koja je postojala u Podgrađu u doba Habzburške monarhije.

Ipak, krajem 18. veka dolazi do presudne transformacije: car Josif II je 1786. godine naredio da se franciskanski manastir i crkva adaptiraju i pretvore u vojnu bolnicu kako bi služili sve većim potrebama zdravstvenog zbrinjavanja ranjenika i bolesnih vojnika u velikom utvrđenju na Dunavu. Ovim činom nastaje jedan od najstarijih vojnih medicinskih zdanja u Evropi čiji se kontinuitet rada može pratiti i u moderno doba.

U okviru istog kompleksa, u različito vreme postojali su i drugi objekti sa posebnim namenama:

- crkva Svetog Franje, koja je nakon uklapanja u bolnički kompleks izgubila svoju prvobitnu religijsku funkciju, ali je deo njegove arhitekture ostao vidljiv kao svedok baroknog graditeljstva toga doba;

- u području kompleksa nalazi se i pravoslavna crkva Svetog Pavla, koja je vraćena verskoj upotrebi 1991. godine, što pokazuje kako prostor oko bolnice i danas nosi i duhovni sloj istorijskog slojeva Podgrađa.

Arhitektura između utvrđenja i zdravstva

Arhitektonski, osnovni deo kompleksa potiče iz perioda baroka, sa karakterističnim pravilnim linijama fasada, arkadama i unutrašnjim dvorištem koje je bilo tipično za manastirske strukture tog vremena. 

Ove građevine su, adaptirane za savremenu vojnu zdravstvenu upotrebu, zadržale spoljašnjost svojih osnovnih oblika, ali su interijeri dobili novu funkcionalnost.

Kako je vreme prolazilo, kompleks je postajao sve veći: pored manastirskih krila, podigao se i korpus za izolaciju bolesnika, velike kasarne i druge zgrade potrebne vojnoj zdravstvenoj službi u Habzburškoj monarhiji, a kasnije i u sistemu jugoslovenskih i srpskih oružanih snaga.

Funkcija kroz vreme

Još od svog formiranja, bolnica je u više navrata služila kao glavno mesto gde su lečeni ranjeni i oboleli vojnici tokom ratova i borbi na ovim prostorima:

- u austro-turskim sukobima i kasnije u mnogim ratovima XIX i XX veka, objekat je bio centralna ustanova za zbrinjavanje ranjenika;

- u Prvom i Drugom svetskom ratu bujao je kao bolnički centar za veliki broj povređenih;

- u najnovijoj istoriji, objekat funkcioniše u sastavu Vojno-medicinskog centra Novi Sad, gde leči i vojne i civilne pacijente i učestvuje u stručnim i humanitarnim aktivnostima savremenog zdravstvenog sistema.

To što je bolnica u Petrovaradinu uspela da održi kontinuitet rada i prilagodi se izazovima svakog doba dovodi je u red najstarijih vojnih bolnica u Evropi čiji je rad neprekinuto trajao više od dva veka, a ove godine obeležava 240 godina postojanja.

Projekat “Dvorci i velelepna zdanja Vojvodine – raskošni čuvari istorije“ realizuje Dnevnik Vojvodina press doo, a sufinansira Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama. Stavovi u podržanom projektu ne izražavaju nužno stavove organa koji je dodelio sredstva.