„DNEVNIK” Na putovanju kroz divljinu između drevnih šuma i dunavskih talasa „ADE I ODSECI KOD STAROG SLANKAMENA” (FOTO, VIDEO)
Viševekovna interkcija prirode i tradicionalnog načina života lokalnog stanovništva u severoistočnom delu Srema na teritoriji opštine Inđija, iznedrila je područje prepoznatljivog izgleda sa značajnim prirodnim, biološko - ekološkim, estetskim i kulturno - istorijskim vrednostima.
Tamošnji žitelji i okolni vikendaši, ne tako davno, uvideli su da i tom predelu preti opasnost od turbulentnog antropogenog uticaja, stoga su se okupili u želji da zaštite lokalitet ne bi li održali taj balans između čoveka i prirode, i to putem tradicionalnih načina upravljanja.
Tako je, zahvaljujući njihovom trudu i volji, 2021. godine proglašen Predeo izuzetnih odlika „Ade i odseci kod Starog Slankamena”, koji obuhvata katarstarske opštine Stari i Novi Slankamen. Naravno da smo se otisnuli u avanturu koju nudi „divlja” strana Slankamena, kako bismo u okviru našeg serijala o zaštićenim prirodnim dobrima koje baštinimo u Vojvodini, predstavili i ovaj prirodni ambijent.
Predeo je proglašen 2021. i obuhvata katastarske opštine Stari i Novi Slankamen, a upravljač ovim područjem je Udruženje „Ekolespark”
Sam ulazak u Stari Slankamen već je sam po sebi fascinantan. Visoki surduci pratili su nas s vrha spusta ka centru sela, a oštre krivine pod uglom od, čini nam se, 180 stepeni, odaju utisak kao da se sa horizonta spuštate direktno na obalu mora. Dočekuje nas Obren Drljević, predsednik Udruženja „Ekolespark”– oni su, inače, upravitelji ovim zaštićenim područjem – koji za „Dnevnik” kaže da ovaj predeo spada u područje prve kategorije, te da predstavlja zaštićeno područje izuzetnog značaja.
– Relativno smo mlado zaštićeno područje, tako da nas veliki posao tek čeka. Za ovih nekoliko godina uspeli smo da pokrenemo stvari s mrtve tačke, a veliki napredak je dolazak zaposlenih u JVP „Vode Vojvodine”, koji nam pomažu da održavamo red na vodi i sprečimo ribokrađu. Mi smo kao upravljači od države takođe dobili čamac i motor, tako da smo sada i u tom smislu napredovali – kaže Drljević.
I magarci pomažu u čuvanju staništa
„Jednu livadu napao je invazivni bagremac, te smo krenuli u akciju i počeli sa njegovim uklanjanjem. Na taj način uspevamo da je održavamo”, rekao nam je Obren Drljević. „Na jednom od ostrva imamo problem sa gledičijom, invazivnom bodljikavom vrstom. Tu nam oko 200 goveda održava stanište, uz nekoliko jedinki magaraca, a da nismo u prethodnih par godina počeli sa ovom merom zaštite, danas ostrvom ne bi bilo moguće proći” .
Njegov kolega, čuvar prirode, Milan Brkić, kaže da privrednog ribolova nema, dok vikendaše istolerišu jer pecaju iz ljubavi, a ne radi profita.
– Zabeleženo je na ovom području 38 vrsta riba, među kojima se izdvajaju čikov i vijunica, strogo zaštićene vrste, a uglavnom ostatak čine tipične dunavske ribe. Stalne i povremene bare sa bogatom submerznom vegetacijom, malati vrbe na području Velike ade, Urošev sprud, deo korita Dunava između spruda i desne obale, kao i peščani sprudovi, veoma su značajna lokalna mrestilišta za mnoge riblje vrste koje naseljavaju ovu deonicu toka Dunava – priča Brkić, dok pali motor na čamcu da nas otisne u vodena prostranstva koja kriju tajne, ušuškane međ’ divljim rastinjem.
Kao deo turističke ponude formirane su šetne staze a u planu je i uređenje peščane obale
Jedna od osnovnih prirodnih i stvorenih vrednosti ovog predela je paleofloristički lokalitet „Janda”, najinstruktivniji geološki profil jezersko - rečnih sedimenata, koji su se taložili bezmalo pre oko 20 pa i svih 30 miliona godina.
– Sačuvana su okamenjena stabla prečnika i do 40 centimetara, kao dokaz postojanja tropsko-suptropske vegetacije. U zajednici dominira jedna vrsta platana, a pronađene su i palme i čempresi. Možemo se pohvaliti očuvanim bogatstvom fosili- zovanih biljaka, koje je omogućilo da se napravi kategorizacija tri različita morfotipa lista fosilnog platana, što do sada nije bilo moguće uraditi ni na jednom drugom lokalitetu u Evropi. Izuzetan je profil sa sedimentima „Poćenta”, na desnoj obali, koji se nalazi neposredno uz lokalni put, sadrži zapise o prostiranju i evoluciji nekadašnjeg Panonskog mora, a mnogobrojna fosilna fauna ukazuje na to da su u to vreme na ovim prostorima obitavale školjke, puževi, uz mikrofaunu i slično – veli Obren Drljević.
Na ovom području identifikovano je 19 prioritetnih tipova staništa za zaštitu, a među njima, najvrednije su Panonske lesne stepe. Bogata i raznovrsna fauna ptica broji 162 vrste, a među gnezdaricama se po značaju izdvajaju žalar slepić i sivi voljić, dok se među vrstama koje se na ovom području hrane ubrajaju čaplje, crna roda i orao belorepan. Milan kaže da je primetio i eju. Šarenolikost vrsta omogućila je da se na ovom delu nađe i osmatračnica za sve ljubitelje ptica.
Od biljnih vrsta valja spomenuti raznorotku, koja voli vlažne livade, pa kada leti udari suša, njeno preživljavanje je upitno, no još je ima. Pojavi se i testerica, ali i crni glog, specifičan po potražnji izuzetno čiste sredine.
Dok smo se vozili kroz vodeno prostranstvo Slankamena, Milan nam ukazuje na jedinstvenu pojavu, izvor na obali Dunava, koji se nalazi u nivou njegovog redovnog vodotoka. Nažalost, Dunav je bio na malo višem vodostaju, stoga nismo imali prilike da uživamo u ovom ugođaju, no to nas nije sprečilo da odmorimo um i dušu, uz vegetaciju sa obale koja je u ritmu vetra odobravala naše putešestvije, u različitim vrstama letača koji su pomno pratili svaki naš pokret, ali uz smenu ostrva i otvorenog vodenog prostranstva koji uspostavlja mir.
– Dabrovi su izuzetno zaposleni, te su na drveću vidljivi tragovi njihovih aktivnosti. Napravili su i gnezdo visine oko tri metra, pogledajte kako fascinantan prizor – kaže Milan, pokazujući nam rukom u tom pravcu.
Kao deo turističke ponude formirane su šetne staze, a upravljači kažu da su uvek raspoloženi da čamcem provozaju sve one koji imaju želju za tom vrstom zabave. U planu im je da naprave i peščanu obalu za još veči užitak u ovom zaštićenom prirodnom dobru, te se nadaju da će dogodine i to moći da ponude.
Ivana Bakmaz
Foto: S. Šušnjević, K. Šibul