(FOTO) ZDANJE KOJA PAMTI I GLUMCE I MUZIČARE I PASULJ S KOBASICOM A evo šta je danas u dojučerašnjoj muzičkoj školi “Isidor Bajić“ na Trifkovićevom trgu

Međutim, iza njene fasade krije se slojevita priča koja prati gotovo dva veka razvoja grada, od vremena gostionica i pozorišta, preko ženskog obrazovanja, do umetnosti koja je do juče ispunjavala njene učionice.

Od gostionice do škole

Na mestu zgrade kakvu danas znamo, nekada se nalazila velika gostionica “Kod Fazana“, po kojoj je i tada i čitava ulica dobila ime i zvala se Fazanova. U ovoj gostionici nije se samo jelo i pilo, naprotiv, tokom cele godine ovde su se održavale i pozorišne predstave, što govori o živom društvenom i kulturnom životu tadašnjeg Novog Sada.

Nakon burnih istorijskih događaja i promena koje su usledile posle Mađarske bune 1848, ime ulice se menja u Bela lađa, po obližnjoj kafani koja je nekim čudom preživela razaranja tokom bombardovanja grada. Upravo u tom periodu dolazi do prekretnice i za samu zgradu.

Godine 1878, zalaganjem Novosadskog mađarskog ženskog društva, stara gostionica biva otkupljena i pretvorena u takozvani “kloster“, odnosno žensku školu pod upravom rimokatoličkih opatica. Time prostor dobija potpuno novu funkciju i od mesta zabave uz jelo i piće postaje obrazovna ustanova za mlade devojke.

Gradnja i nadogradnja kroz vreme

Sama kuća, koja je prvobitno bila prizemna, dobija današnje obrise sredinom 19. veka, najverovatnije oko 1850. godine, u periodu Velike obnove. Tada je obnovljena ili izgrađena u duhu neoromantizma, sa elementima sličnim drugim kućama iz tog vremena.

Osnova objekta je neobična, u obliku nepravilnog ćiriličnog slova „P“, što jasno pokazuje kako zgrada nije silovala prostor oko sebe, nego je prilagođena staroj uličnoj matrici i već postojećem urbanom tkivu.

Početkom 20. veka, najverovatnije oko 1905. godine, na zgradu se doziđuje sprat. Ova intervencija jasno je vidljiva i danas: dok prizemlje nosi dekorativne elemente neoromantizma, sprat je jednostavniji, sa klasicističkim arhitravnim završecima i frontonima iznad prozora.

Tragovi na starim mapama i fotografijama

Zgrada se jasno može pratiti i kroz istorijske izvore. Na Sauterovom planu iz 1889. godine ucrtana je kao Katolička ženska škola, na parceli broj 932. U neposrednoj blizini vidi se i osnova starog pozorišta, odnosno Građanske dvorane, koje će biti srušeno samo nekoliko godina kasnije, 1892.

Fotografije s kraja 19. i početka 20. veka dodatno osvetljavaju njen razvoj. Na snimku iz oko 1895. godine vidi se Trifkovićev trg sa novonastalim parkom, formiranim upravo na mestu srušenog pozorišta. Zgrada tada još nema sprat, ali je prizemlje već vrlo slično današnjem.

Na fotografiji iz oko 1900. godine, preko puta nje već stoji završena zgrada današnje gimnazije “Svetozar Marković“, dok “kloster“ i dalje zadržava svoj prizemni izgled. Tek na snimku iz 1910. godine jasno se vidi dozidani sprat i silueta koja je, u velikoj meri, ostala sačuvana do danas.

Promene koje brišu detalje

Kao i mnoge stare zgrade, ni ova nije izbegla intervencije koje su menjale njen izvorni izgled. 

Na fotografiji iz 1987. godine vidi se da su originalni dekorativni elementi oko prozora u prizemlju uklonjeni i zamenjeni jednostavnijim malterskim okvirima, čime je fasada izgubila deo svoje autentične ornamentalnosti.

Muzika kao novo poglavlje

Od 1953. godine, zgrada dobija namenu po kojoj je većina Novosađana najživlje pamti i u njoj se skoro punih sedam decenija nalazila muzička škola “Isidor Bajić“. Time se ovaj prostor na izvestan način vratio svojim korenima i ponovo postao mesto okupljanja, stvaranja i izvođenja umetnosti; ali ovog puta u organizovanijem i obrazovnom okviru. Tokom dugog niza godina, osnovna i srednja muzička škola su odškolovale brojne generacije sjajnih, a povremeno i zaista poznatih muzičara, koji su ostavili neizbrisive tragove na muzičkoj sceni Novog Sada i cele države.

Zapravo, radi to uspešno muzička škola “Isidor Bajić“ i dalje, samo što je od 2021. na novoj adresi, nakon što je, zajedno sa Baletskom školom iz Jevrejske ulice, premeštena u novu, modernu zgradu, sagrađenu specijalno za tu namenu na Bulevaru Cara Lazara 67. U međuvremenu, zgrada u Njegoševoj 9 je restitucijom vraćena svom prvobitnom vlasniku, Rimokatoličkoj crkvenoj opštini u Novom Sadu, od koje je svojevremeno nacionalizovana. Vlasnici je nisu ponovo pretvorili u “kloster“ (katolički samostan i škola za devojčice), ali deo prostora planiraju za realizaciju obrazovnih i kulturnih aktivnosti unutar verske zajednice.

Spomenik kulture

Treba napomenuti i da je zgrada pod zaštitom države kao spomenik kulture i na njoj se i dalje nalazi tabla koja svedoči da je na tom mestu nekada burno živelo i radilo “Leteće diletantsko pozorište“, kao svojevrsna preteča današnjeg “Srpskog narodnog pozorišta“, kao i da je u njoj više od pola veka bila smeštena čuvena muzička škola.

Danas, sa svojih 11 prozorskih vertikala okrenutih ka Trifkovićevom trgu i karakterističnom kapijom, zgrada stoji kao tihi svedok promena kroz koje je prošao Novi Sad. Od gostionice i pozorišta, preko ženske škole, do muzičkog obrazovanja i onoga što će tek uslediti... njena istorija zapravo je istorija grada u malom.

Projekat “Dvorci i velelepna zdanja Vojvodine – raskošni čuvari istorije“ realizuje Dnevnik Vojvodina press doo, a sufinansira Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajednicama. Stavovi u podržanom projektu ne izražavaju nužno stavove organa koji je dodelio sredstva.