TRI REKE PONOVO DIŠU PUNIM PLUĆIMA Petogodišnji projekat obnove prirodnih staništa u rezervatu biosfere „Mura, Drava i Dunav” ušao u svoju najznačajniju fazu

Posle godina planiranja, dogovora i priprema, prva polovina 2026. godine donela je vidljive rezultate na terenu. Od Slovenije do Austrije, a zatim i kroz Hrvatsku, rekama se vraća prostor koji su vremenom izgubile. Nasipi se pomeraju, rukavci ponovo oživljavaju, mrtvaje se povezuju sa rečnim tokom, a plavne šume dobijaju novu šansu da nastave prirodni životni ciklus.

Prvi veliki koraci napravljeni su u Sloveniji, gde su uspešno završene tri mere obnove. Na lokalitetu Konjišče 2 izmešteno je više od 1,1 kilometara nasipa kako bi Mura ponovo mogla prirodno da oblikuje svoj tok i zadržava vodu u plavnom području. U Benici je uklonjen nanos koji je godinama ometao protok vode kroz bočni rukavac, dok je u Gradišču obnovljena veza između mrtvaje i reke. Rezultat ovih intervencija nije samo povratak vode, već i oživljavanje čitavih ekosistema na više od 100 hektara poplavnih šuma.

Istovremeno, u Austriji je kod Mureka završena prva mera obnove na Mulbahu. Produžetak rečnog pera u dužini od 48 metara i nove strukture za kontrolu nanosa iznedrili su poboljšan dotok vode, a ceo proces već pokazuje prve pozitivne efekte. Nizvodno, kod ušća Zulcbaha, započeto je uklanjanje 450 metara nasipa, kako bi reka ponovo dobila slobodu da se prirodno širi i stvara raznovrsna staništa za brojne biljne i životinjske vrste.

Dok se vodeni tokovi obnavljaju, šuma iznova pronalazi svoj ritam. Duž slovenačkog dela Mure u toku je zamena 19 hektara plantaža stranih vrsta topola autohtonim plavnim šumama, čime se postepeno vraća prirodni izgled rečnog priobalja. Hrastovi, grabovi, vrbe i domaće topole zasađene na površini od 4,7 hektara ponovo postaju deo pejzaža koji je vekovima bio prepoznatljiv za ovaj prostor. Samo ovog proleća posađeno je 4.500 mladih hrastova kao zalog budućnosti ovog jedinstvenog ekosistema.

Na hrvatskoj strani Mure dostignuta je još jedna važna prekretnica. Deset hektara privatnog zemljišta obezbeđeno je za trajnu zaštitu prirode, što predstavlja polovinu ukupnog cilja projekta. Deo tih površina čine degradirani travnjaci koji već ulaze u proces obnove, dok će poplavne šume biti prepuštene prirodnim procesima razvoja i obnove.

Značaj projekta prepoznat je i na nacionalnom nivou. Planovi obnove za pilot-deonice Mure i Drave ušli su u završnu fazu, a predložene mere na Donjoj Dravi već su dobile zeleno svetlo za uključivanje u Nacionalni plan obnove prirode Republike Hrvatske, u okviru evropskih politika za očuvanje biodiverziteta.

U međuvremenu, radovi na obnovi Bjelobrdske mrtvaje se nastavljaju, uz kontinuirani monitoring koji je do sada evidentirao 128 biljnih vrsta i 68 vrsta ptica, među kojima je 40 indikatorskih vrsta koje ukazuju na dobar kvalitet šumskih staništa. 

Ipak, obnova reka nije samo priča o vodi, šumama i staništima, već i o ljudima. Širom petodržavnog rezervata biosfere deca, nastavnici, stručnjaci i lokalne zajednice učestvuju u obrazovnim programima koji ih ponovo povezuju sa rekama. Kroz festi- vale, terensku nastavu i radionice, nove gene- racije upoznaju bogatstvo živog sveta koji zavisi od zdravih rečnih ekosistema.

Na polovini svog petogodišnjeg puta, projekat „LIFE RESTORE for MDD” pokazuje da je moguće pomiriti čoveka i prirodu. Tamo gde su nekada bili nasipi i zamuljeni rukavci, danas se ponovo čuje šum vode, a mesta u kojima su šume gubile svoju prirodnu snagu, sada predstavljaju nadu za nova mlada stabla. A tamo gde su reke bile sputane, ponovo se otvara prostor za život, jer kada se reci vrati njen tok, obnavlja se kako priroda, tako i veza čoveka sa predelom koji ga je oduvek oblikovao.

Projekat „LIFE RESTORE for MDD” (Očuvanje i obnova staništa poplavnih šuma duž Mure, Drave i Dunava) zajednička je inicijativa Austrije, Slovenije, Hrvatske, Mađarske i Srbije, usmerena na očuvanje i obnovu najvećih povezanih poplavnih šuma u okviru UNESKO-ovog petodržavnog rezervata biosfere Mura – Drava – Dunav. Partneri na projektu zajednički rade na suzbijanju degradacije poplavnih šuma kroz obnovu i unapređenje 336 hektara plavnih područja, obnovu 54 kilometra vodotokova i pokretanje prirodne rečne dinamike koja će omogućiti premeštanje oko 966.000 kubnih metara rečnog nanosa.

Najveći negativan uticaj na stanje ovih staništa imaju regulacija rečnih tokova, neodržive šumarske prakse, širenje invazivnih stranih vrsta, gubitak biološke raznovrsnosti, osiromašenje genetskih resursa i nedovoljno usklađeno prekogranično planiranje obnove prirode. Ovim pretnjama projekat se suprotstavlja kroz mere obnove na 29 lokacija duž Mure, Drave i Dunava. 

Partneri na projektu – upravljači vodama, stručnjaci za zaštitu prirode, šumari, upravljači zaštićenih područja, regionalne razvojne organizacije i nevladine organizacije, zajednički rade na ponovnom povezivanju rečnih rukavaca, proširenju rečnih korita i pretvaranju plantaža topola u prirodnije i otpornije plavne šume. Radovi na obnovi praćeni su intenzivnim informisanjem javnosti, programima ekološkog obrazovanja i kontinuiranim moni- toringom stanja prirode i efekata sprovedenih mera.