SVETSKI DAN BORBE PROTIV DEZERTIFIKACIJE I SUŠE – 17. JUN Pašnjaci: Prepoznajte. Poštujte. Obnovite.

Generalna skupština Ujedinjenih nacija proglasila je ovaj dan  još 1994. godine, a povod je bio usvajanje Konvencije UN o borbi protiv dezertifikacije (UNCCD), jedine pravno obavezujuće međunarodne platforme koja se bavi problemom propadanja zemljišta. Glavni cilj ovog dana jeste da skrene pažnju javnosti na činjenicu da "dezertifikacija" ne znači samo širenje prirodnih pustinja. To je proces u kom plodno zemljište, pod uticajem ljudskih aktivnosti i klimatskih promena, trajno gubi svoju produktivnost i pretvara se u neplodnu pustoš. Ujedinjene nacije upozoravaju da se svake sekunde globalno degradira površina jednaka površini četiri fudbalska terena – oko 100 miliona hektara godišnje. Ako se trend nastavi, do 2030. čak 1,5 milijardi hektara zahtevaće obnovu.

Kenija je 2026. domaćin globalnog obeležavanja Dana borbe protiv dezertifikacije i suše u partnerstvu sa UNCCD uz temu „Pašnjaci: Prepoznati. Poštovati. Obnoviti“. Ovogodišnji događaj je usklađen sa Međunarodnom godinom pašnjaka, naglašavajući potrebu za podizanjem svesti, podsticanjem odgovornog ulaganja i jačanjem politika koje štite pašnjake, ali i podstiču veća ulaganja u obnovu degradiranih površina.

Pašnjaci su među najopsežnijim, ali i najzanemarenijim ekosistemima na svetu, podržavaju živote oko dve milijarde ljudi širom sveta, uključujući i autohtone narode koji održavaju ove predele generacijama. Pokrivajući više od polovine Zemljine kopnene površine, suočavaju se sa sve većim pritiscima klimatskih promena, degradacije zemljišta i konkurentskog korišćenja zemljišta. Čak polovina svih pašnjaka je već degradirana ili u opasnosti, što ugrožava bezbednost hrane i vode, otpornost na klimatske promene i egzistenciju u ruralnim područjima. Pa ipak, održivi putevi za delovanje već postoje. Ulaganje u održivo upravljanje zemljištem i vodama, poboljšana pripremljenost za sušu i obnova koju vodi zajednica mogu pomoći u zaštiti ovih predela i ljudi koji zavise od njih. Kako se ukazuje, sada je vreme da se prepozna vrednost pašnjaka, poštuju njihovi tradicionalni staratelji i obnove ovi predeli za buduće generacije. Uz to, svaki pojedinac može promeniti svoje svakodnevne navike i postati deo rešenja - racionalnim trošenjem vode u domaćinstvu, prikupljanjem kišnice ako je moguće, podrškom održivoj poljoprivredi (lokalnim dobavljačima), sadnjom drveća...

Svaka zemlja koja je potpisnica Konvencije UN o borbi protiv dezertifikacije (UNCCD) pozvana je da organizuje događaj tim povodom, čime se stvara prostor za podizanje svesti i obrazovanja stanovnika o jednom od najvažnijih problema današnjice. U našoj zemlji javnosti je bliskiji pojam degradacija zemljišta, pod kojim se podrazumeva smanjenje šumskih površina i uopšte površina pod vegetacijom, smanjenje plodnosti zemljišta, zagađenje zemljišta, prekomerno korišćenje i zagađenje voda, kao i intenzivna izgradnja. Klimatske promene sve izraženije utiču i na sušu, koja pojačava degradaciju zemljišta. 

Procenjuje se da je oko 70 odsto kopnenih površina Zemlje već izmenjeno ljudskim delovanjem. Najveća je konverzija šumskih oblasti u poljoprivredne, zatim degradacija usled rudarenja, širenja gradova… Oko 40 odsto kopnenih površina bez ledenog pokrivača se smatra da je u procesu degradacije. Konvencija UN upozorava da je tačka preokreta blizu i da Zemlja neće moći da pruži dovoljno resursa za proizvodnju hrane i dovoljno vode za piće za rastući broj stanovnika, ukoliko se ne preduzmu hitne akcije za održivo upravljanje ovim površinama. 

To podrazumeva brigu o šumama, pašnjacima, obradivim površinama, optimizaciju potrošnje vode, regenerativnu poljoprivredu, kao i uvođenje zakonskih regulativa koje omogućavaju praćenje stanja životne sredine i ograničavanje aktivnosti koje pospešuju degradaciju zemlje, uključujući i vodne resurse.