"Jasan odgovor na demografske promene, one su najznačajniji izazov" INTERVJU: PREDRAG VULETIĆ, POKRAJINSKI SEKRETAR ZA SOCIJALNU POLITIKU
Najveći udeo budžeta pokrajinskog sekretarijata za socijalnu politiku, demografiju i ravnopravnost polova opredeljen je za unapređenje i razvoj usluga socijalne zaštite i to u visini od 640 miliona dinara, zatim za ustanove 627 miliona dinara, za nevladine organizacije 13 miliona dinara, dok celokupan budžet Sekretarijata za 2026. godinu iznosi 1.772.709.860 dinara.
Kako je u razgovoru za „Dnevnik” objasnio pokrajinski sekretar za socijalnu politiku, demografiju i ravnopravnost polova Predrag Vuletić sekretarijat ima četiri sektora i to za socijalnu politiku, za boračko-invalidsku zaštitu, za demografiju i brigu o porodici i za ravnopravnost polova i unapređenje položaja Roma i svaki od njih, osim posvećenog angažovanja, zastupljen je i kroz izdvajanja iz budžeta.
Koji su najveći izazovi sa kojima se trenutno suočava sistem socijalne zaštite u AP Vojvodini?
- Sistem socijalne zaštite u AP Vojvodini suočava se sa složenim izazovima koji zahtevaju promišljen i dugoročan pristup. Najznačajniji izazov predstavljaju demografske promene, pre svega starenje stanovništva i sve složenija struktura potreba korisnika, što zahteva da usluge budu brzo prilagođene i da se neprekidno unapređuju. Posebno se naglašava promena u strukturi porodice, pa posledično i drugačije potrebe ranjivih kategorija uticale su na sistem socijalne zaštite. Starenje stanovništva i migracije radno sposobnog stanovništva dovele su do potrebe za većim kapacitetima smeštaja, posebno u domovima za stare, dok se ustanove istovremeno suočavaju sa nedostajućim kadrovima. Situacija je teža u manjim sredinama, pa to dovodi do novog problema - nejednake zastupljenosti usluga socijalne zaštite.
Pokrajinska vlada je osnivač 27 ustanova za smeštaj korisnika i tri centra za porodični smeštaj i usvojenje. U lokalnim samoupravama postoje centri za socijalni rad, kao jedan od osnovnih stubova socijalne zaštite. Sve veći broj lokalnih samouprava osniva ustanove za pružanje usluga socijalne zaštite. Neophodno je neprekidno jačanje kadrovskih potencijala i stručnih timova u centrima za socijalni rad, kako bi sistem ostao stabilan i sposoban da pruži blagovremenu ikvalitetnu podršku. Dodatni izazov je usklađivanje sa savremenim zakonskim i digitalnim procesima, uz očuvanje profesionalnog, odgovornog i humanog pristupa u radu sa korisnicima. Cilj Pokrajinske vlade i sekretarija je da sistem učinimo još efikasnijim, organizovanijim i spremnim da pružikvalitetnu ipravovremenu podršku svim građanima.
Broj stanovnika smanjen za oko 190.000
Kakvi su demografski trendovi u AP Vojvodini i šta oni pokazuju?
- Prema rezultatima poslednjeg popisa iz 2022. godine u Vojvodini je u odnosu na prethodni popis iz 2011. godine, broj stanovnika smanjen za oko 190.000. Pad broja stanovnika rezultat je kombinacije negativnog prirodnog prirasta, koji se u Vojvodini javlja još krajem osamdesetih godina prošlog veka i migracija, kao noviji trend savremenog sveta. Osim toga,l oko 21,8 odsto stanovnika ima 65 ili više godina, a prosečna starost stanovništva iznosi oko 43,7 godina. Ta činjenica, utiče na povećan pritisak na socijalne i zdravstvene usluge i penzioni sistem. Migracije mladih iz ruralnih u urbane sredine, doprinose neravnomernom razvoju teritorije, pražnjenju ruralnih ili seoskih sredina, nedostatku odgovarajućih kadrova u manjim sredinama, pa čak i menjanju etničke strukture.
Kako ocenjujete dostupnost i rad centara za socijalni rad i ustanova socijalnezaštite u Vojvodini i koji su izazovi u toj oblasti?
- Dostupnost i rad centara za socijalni rad i ustanova socijalne zaštite u Vojvodini generalno je na zadovoljavajućem nivou, uz neprekidan napredak u organizaciji i pružanju usluga građanima. Centri i ustanove pružaju stručnu podršku, savetovanje i konkretnu pomoć, ali se u praksi susreću sa izazovima kao što su ograničeni kadrovski kapaciteti i veliki obim posla. Posebno je vidljivo da u manjim sredinama i ruralnim područjima postoje logističke i geografske prepreke, a pristup specijalizovanim uslugama nije uvek jednak kao u većim gradovima. Jačanje mobilnih timova, razvoj digitalnih rešenja i ravnomerniji razvojusluga ostaju ključni prioriteti, kako bi svaki građanin imao pravovremenu, kvalitetnui personalizovanu podršku.
A kako ocenjujete dostupnost usluga socijalne zaštite u manjim sredinama i ruralnim područjima?
- To i dalje predstavlja značajan izazov. Iako se mreža centara i programa neprekidno razvija, često postoje ograničeni kadrovski kapaciteti, manja dostupnost specijalizovanih usluga i logističke prepreke zbog geografske razdaljine. Kao rezultat toga, građani u manjim opštinama ponekad imaju sporiji pristup pojedinim uslugama u odnosu na veće gradove. Pojačan rad centara za socijalni rad, koordinacija sa lokalnim samoupravama, zajedno sa jačanjem mobilnih timova i digitalizacijom procesa, ostaju ključni prioriteti kako bi usluge bile dostupne svima, uz očuvanje kvaliteta i personalizovanog pristupa korisnicima.
1.452 porodice su kupile ili adpatirale stambeni prostor od 2018. do 2025. godine
Na koji način Pokrajina sarađuje sa lokalnim samoupravama u sprovođenju socijalnih mera?
- Pokrajina sarađuje sa lokalnim samoupravama kako bi se socijalne mere sprovodile što efikasnije i bliže građanima. Zajedno planiramo i finansiramo programe, razmenjujemo informacije i usaglašavamo aktivnosti, tako da usluge budu dostupne svima. Pokrajina pruža stručnu i organizacionu podršku centrima za socijalni rad i lokalnim ustanovama, a lokalne samouprave stvaraju uslove za njihov rad i neposredan kontakt sa građanima. Na taj način se obezbeđuje da svi korisnici imaju jednaka prava na usluge socijalne zaštite.
Pokrajinska vlada je osnivač ustanova za smeštaj korisnika i istovremeno u njima borave najranjivije kategorije društva. U prethodnoj godini u ove ustanove je uloženo 900 miliona dinara. Ta činjenica ne umanjuje saradnju sa centrima za socijalni rad, ustanovama za pružanje usluga socijalne zaštite u lokalnim samoupravama, kao i udruženjima građana koji pružaju usluge u socijalnoj zaštiti. Podrška i saradnja ogleda se u finansijskoj pomoći kroz finansiranje projekat kao i edukacijama, stručnom nadzoru i unapređenju profesionalnih kompetencija zaposlenih. Izdvojio bih najčešće usluge koje se realizuju u lokalnim samouprava finansiranjem sekretarijata ili sufinansiranjem sa lokalnim samoupravama, a to su pomoću kući, klubovi za stare, dnevni boravci za decu i mlade sa invaliditetom... Osnivanje centara za pružanje usluga socijalne zaštite pri lokalnim samoupravama bi trebalo da doprinese adekvatnijem odgovoru na potrebe stanovništva i veću dostupnost usluga.
Koje su trenutne mere i da li postoje planovi za proširenje finansijske podrške roditeljima ili uvođenje novih demografskih mera?
- Trenutno se u Pokrajini realizuje više mera. Pravo na materisnki dodatak za nezaposlene majke za treće ili četvtro dete ostvaruju 653 žene. Pravo ostvaruje nezaposlena majka koja je rodila treće ili četvrto dete tokom 24 meseca, a iznos koji dobija mesečno u 2026. godini je 30.000 dinara. Prateći statističke podatke, pre više od deset godina uočen je sve veći broj parova koji se iz brojnih medicinskih razloga teško ostvaruju kao roditelji, uvedena je mera o sufinansiranju biomedicinski potpomognute oplodnje. Ta mera se vremenom menjala i prilagođavala. Danas ona podrazumeva mogućnost sufinansiranja biomedicinski potpomognute oplodnje, zamrzavanjem embriona, kao i krioembriotransfer. Za ovu meru godišnje se izdvaja deset miliona dinara. Mera koja ima izuzetno velik odjek među mladim, a koja osnažuje porodice je dodela bespovratnih sredstava porodicama u kojima se rodi treće ili četvrto dete za rešavanje stambenog pitanja ili za unapređenje uslova stanovanja na teritoriji AP Vojvodine. Mera se realizuje putem javnog konkursa. Od početka njenog uvođenja 1.452 porodice su kupile ili adaptirale stambeni prostor od 2018. do 2025. godine. U ovoj godini za tu namenu planirano je 250 milona dinara. Suština ove mere je, pored podrške porodicama, revitalizacija ruralnih sredina. Mera koja je najnovija podstiče lokalne samouprave da brže i kvalitetnije odgovore na potrebe lokalnog stanovništva, a njome se finansira izrada lokalnih akcionih planova u oblasti populacione politike.
Koji su najveći izazovi kada je reč o rodnoj ravnopravnosti?
- U AP Vojvodini pitanje rodne ravnopravnosti ostaje važan segment javnih politika i institucionalnog razvoja, uz nastojanje da se obezbedi stabilan i predvidiv okvir za sprovođenje načela jednakih mogućnosti. U tom kontekstu, poseban značaj ima dosledna primena relevantnih propisa, uključujući i okvire koji su povezani sa Zakonom o rodnoj ravnopravnosti (privremeno obustavljena primena), kako bi se kroz institucionalne mehanizme osigurala ravnopravna zaštita prava svih građana.
Silvia Kovač
