BICIKLOM KROZ VOJVODINU: Stanišić (2) Klubovi pogašeni, ali potomci Dalmatinaca još igraju balote
Stanišić je imao burnu istoriju i tokom Mađarske bune 1848/49. Zbog nesporazuma oko zemljišta za napasanje stoke Mađarske vlasti će tri Srbina (Mirka Komnenova, Simu Popova i Gigu Bikara) 31. maja 1848. obesiti odmah iza sela s desne strane jevrejskog groblja na putu za Riđicu.
Oni su odmah tamo i sahranjeni, a svi Stanišićani su izvedeni da za primer vide presude. Još jedanaest stanišićkih Srba osuđeno je na po godinu dana zatvora, četvorica su osuđena na po dve godine, petorica na po tri i dvojica na po devet godina zatvora, a samo dvojica žitelja su osuđena na kraće vremensku kaznu od jednog, odnosno tri meseca zatvora.
U Stanišiću je austrougarsko vreme prestalo u dva sata posle podne 21. novembra 1918, kada je u selo pristiglo 40 srpskih vojnika iz 7. pešadijskog puka, koje je predvodio potporučnik Radivoj Kuljanski
Nemačko stanovništvo je tokom 19. veka postalo najbrojnije. Mnoge srpske stanišićke porodice odselile su se u Sombor i na okolne somborske salaše, kao i u Bečej, Sentu, Mol ili Srbobran, nakon što je Stanišić, od 1805. do 1894. postao vlastelinski posed plemićke porodice Redl.
U Stanišiću je austrougarsko vreme prestalo u dva sata posle podne 21. novembra 1918. kada je u selo pristiglo 40 srpskih vojnika iz 7. pešadijskog puka, koje je predvodio potporučnik Radivoj Kuljanski. Dvadesetak vojnika ostalo je u Stanišiću a isto toliko njih je otišlo još istog dana u Riđicu.
Za loptom jurili i Nemci i Dalmatinci
Stanovništvo Stanišića je i pre i posle Drugog svetskog rata imalo afiniteta prema sportu. Može se reći da su i Nemci pre rata i Dalmatinci posle rata sa velikom strašću “jurili loptu”.
Prvi fudbalski klub u selu pokrenut je već 1920. Fudbaleri predratne “Sloge” i posleratnog “Jedinstva” i FK “Stanišić” nastupali su preko 40 godina u Bačkoj i Vojvođanskoj ligi (4. fudbalskom rangu), danas se taj klub, posle povratka iz Sombora, nalazi u najnižem fudbalskom rangu.
Rukometni klub “Stanišić” osnovan 1955 - ugašen je.
Ženski rukometni klub “Stanišić” osnovan 1967. - takođe je ugašen. Ovaj veoma uspešan ženski rukometni klub je četiri godine nastupao u Drugoj ligi stare Jugoslavije. On je, u stvari, bio igračka baza ženskog rukometnog kluba u Somboru, koji je bio u vrhu jugoslovenskog rukometa, jedne godine čak finalista evropskog Kupa kupova.
Kuglaški klub “Sloga” osnovan 1934. - ugašen je. Ugašen je i Stonoteniski klub “Partizan”, osnovan 1964.
Preživeo je Boćarski klub “Stanišić” osnovan 2008. i u njemu potomci kolonista iz Dalmacije i danas igraju omiljene balote.
Stanišić je posle Prvog svetskog rata pripao teritoriji Kraljevine SHS i predstavljao je zasebnu opštinu. Sa blizu osam hiljada stanovnika, ovo selo je između dva svetska rata imalo srpsku i nemačku školu, pravoslavnu i rimokatoličku crkvu, poštu, bolnicu (sa tri lekara i aparatom za snimanje pluća), dve apoteke, veterinarsku službu, advokatsku kancelariju, električnu centralu, ciglanu, parni mlin, dve kudeljare, šest sodara, ledaru, tri drvare, krečanu, sušaru za žito, 32 parne vršalice, kovačke, stolarske, kolarske, saračke, pećarske, keramičarske, krojačke, vunopletačke, ćurčijske, obućarske, šeširdžijske i časovničarske radionice, 17 radnji (deset sa mešovitom robom, šest sa tekstilnom i jednu prodavnicu obuće “Bata”), četiri gvožđare, pet pekara, osam mesara, dve mlekarske radnje, Sokolsko društvo, organizaciju Narodne odbrane, Seljačku družinu, Zanatlijsko momačko udruženje, mesni odbor Crvenog krsta, Srpsku amatersku pozorišnu družinu i Srpski crkveni hor, nemačka i mađarska kulturna društva, fudbalski i kuglaški klub, opštinske nedeljne novine (na nemačkom jeziku izlazile od oktobra 1934. do 1942), bioskop, železničku stanicu (već 1936. bilo je u Stanišiću i automobila), zasebnu opštinsku upravu i predstavljao je, zapravo, pravi mali grad. Stanišićkom ataru imao je 21.933 katastarska jutra zemlje.
Na zahtev stanovništva i podsticaj lokalne uprave, 1925. osnovano je udruženje “dobrovoljne vatrogasne jedinice” sa 60 ljudi. Pet godina kasnije 1930. osnovano je prvo Vatrogasno društvo u Stanišiću. Na osnivačku skupštinu se odazvalo 39 ljudi. Prvi predsednik bio je Paul Haut. Posle 1945. društvo je neko vreme nosilo naziv “Partizan” DVD „Stanišić” postoji i danas ali je kuća u kojoj je smešteno tužno zapuštena. U funkciji je samo deo šupa u dvorištu u kojima su smeštena vozila za gašenje požara.
Do dolaska Hitlera na vlast u Nemačkoj, ovdašnje Švabe bile su lojalni građani Jugoslavije u dobrim odnosima sa svim komšijama.
Međutim, od sredine tridesetih stvari se menjaju. Pod parolom “Obnove”, članovi omladinske organizacije (Hitlerjunged), skoro u svim bačkim mestima, gde žive Nemci, pa i u Stanišiću, počeli su nositi trake oko ruke sa kukastim krstom, marširajući ulicama s muzikom, pozdravljajući se podizanjem ruku sa nacističkim pozdravom: “Hajl Hitler”, pevajući himnu Hortsa Vesela.
Održavaju se vojne vežbe omladine, javno ispoljavajući nadu da će Hitler za kratko vreme zauzeti Slavoniju i Vojvodinu.
O dešavanjima u Stanišiću tokom Drugog svetskog rata i posleratnoj kolonizaciji kao i lepo održavanom Jevrejskom groblju čitajte za sedam dana na ovom mestu.
Robert Čoban