ZABORAVLJENA HEROINA SUBOTICE Lola Vol obešena sa 27 godina na današnji dan
Na današnji dan, 18. novembra 1941. godine, Subotica je izgubila jednu od svojih najhrabrijih žena.
Laura Vol Vinkler, poznata kao Lola Vol. Obešena je sa samo 27 godina, ostavljajući za sobom priču o nesalomivoj hrabrosti, posvećenosti i otporu. Njena smrt bila je samo deo mračnog perioda u kojem su fašisti pokušavali da unište sve što je slobodno i pravedno, ali sećaćemo je po njenoj odlučnosti i nesebičnosti.
Laura Vol rođena je 1914. godine u Kolomiji, u tadašnjoj Poljskoj. Sa majkom Adelom dolazi u Suboticu gde završava osnovnu školu i školu za daktilografiju i stenografiju, veštine koje će joj kasnije poslužiti u borbi protiv fašizma. Sredinom tridesetih radi u fabrici „Herman Dojč“, ali njena stvarna misija počinje kada postaje bliska saradnica urednika časopisa „Hid“ i istaknutog člana Komunističke partije, Otmara Majera.
Dok je svet oko nje tonuo u mrak, Lola se nije povukla. Dr Margareta Bašaragin, autorka knjige o antifašistkinjama Subotice, ističe da je Lola bila „centralna ličnost radničkog pokreta u Subotici između dva svetska rata“.
Kada su u maju 1940. godine mađarski fašisti okupirali grad, ona nije imala dilemu: borila se. Organizovala je štampanje ilegalnih letaka, prenosila poruke, prikupljala medicinsku pomoć, a 1941. godine vodila je i kurs prve pomoći za žene. Njena mreža otpora bila je uglavnom ženska – hrabro se suprotstavljala opasnosti koja je pretila svakom koraku.
Septembra 1941. nacisti hapse Otmara Majera. Lola beži u Mađarsku, ali je već u oktobru uhapšena i vraćena u Suboticu. Zatočena je u Žutoj kući, sada zgradi mađarskog Učiteljskog fakulteta, ali tada mestu poznatom po mučenju i stradanju. Pred vojnim sudom, osuđena je na smrt zajedno sa Majerom i još četrnaest drugova. Tog 18. novembra, Lola Vol je obešena, jedina žena među pogubljenima. Njena mladost, hrabrost i posvećenost ideji slobode plaćeni su najvišom cenom. Sahranjena je na Jevrejskom groblju u Subotici, a njeno ime i imena njenih drugova urezana su na spomeniku „Balada vešanih“.
Prva bista Lole Vol, delo vajarke Vere Gabrić Počuče, postavljena je 1984. godine u dvorištu fabrike „Slavica“. Nakon raspada Jugoslavije i propasti fabrike, bista misteriozno nestaje. Tek 2024. godine, povodom osamdesetogodišnjice oslobođenja Subotice, nova bista je vraćena u centar grada, ispred Nove opštine, pored biste Lazara Nešića, Matka Vukovića i Kizura Ištvana. Stari postament iz fabrike obnovljen je i korišćen, a bronzana figura Lole Vol sada simbolično podseća na žene koje su hrabro stajale protiv fašizma i čija imena su dugo bila zaboravljena.
Bista Lole Vol danas stoji kao opomena i podsetnik: hrabrost nema pol, vera u slobodu nadilazi ličnu sudbinu, a sećanje na heroje otpora mora biti očuvano.
Projekat „Žene Vojvodine koje su pisale istoriju“ realizuje Dnevnik Vojvodina Press, a sufinasiran je iz budžeta Ministarstva informisanja i telekominijacija. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.