OVO SE U SRBIJI RADI JEDINO NA VRŠAČKIM PLANINAMA Satelitsko obeležavanje ORLA ZMIJARA - Tajne migracije koje spajaju Evropu i Afriku

Predeo izuzetnih odlika „Vršačke planine” predstavljaju izuzetno važno područje u tom procesu, jer se nalaze na migracionom koridoru, ali su i važne kao reproduktivna baza za određene ptičje populacije. Kako je za „Dnevnik” pojasnio čuvar zaštićenog prirodnog dobra Vršačke planine Milivoj Vučanović, prilikom markiranja ptica na hranilištima, uočeno je da populacije grabljivica sa Vršačkih planina imaju snažnu povezanost sa pticama iz regiona Karpata, ali i sa jedinkama iz Rumunije, Mađarske i Bugarske.

– Neke od markiranih ptica zabeležene su čak i u Bugarskoj, oko 300 kilometara udaljenoj od Vršačkih planina, gde se redovno hrane. Ovi podaci jasno ukazuju na postojanje važnog migracionog koridora koji vodi ovu vrstu kroz Karpate i prolazi upravo kroz ovaj deo Evrope – priča Vučanović. 

Jedna od obeleženih ženki, simbolično nazvana Devana, po slovenskoj boginji lova, izlegla se baš na Vršačkom bregu. Nakon zimovanja u Nigeriji, vratila se u Evropu...

Osim značaja u prihrani ptica tokom zimskog perioda, ova aktivnost ima i veliki naučni doprinos. Ptice koje su prethodno markirane na drugim lokalitetima često dolaze na Vršačke planine, a neke ptice koje su ovde obeležene drugi deo godine provode na nekim drugim mestima. Na primer, pojedini mišari koji su markirani na hranilištu tokom zime, registrovani su tokom gnezdećeg perioda u Mađarskoj.

Poseban značaj ima satelitsko markiranje ptica grabljivica, u ovom slučaju orla zmijara (Circaetus gallicus) koje se u poslednjih pet godina sprovodi na području Vršačkih planina. Zanimljivo je napomenuti da je satelitsko obeležavanje orla zmijara rađeno jedino na pordučju Vršačkih planina i nigde više u Srbiji.

– U okviru ovog projekta, orlovima zmijarima postavljeni su satelitski odašiljači kako bi se pratio njihov migracioni put. Zmijar je vrsta koja se gnezdi na Vršačkim planinama, dok zimu provodi u podsaharskoj Africi, u zemljama poput Čada, Sudana i Nigerije. Do sada je obeleženo pet jedinki koje su se izlegle upravo na ovom području. Zahvaljujući satelitskom praćenju, dobijeni su izuzetno vredni podaci o njihovim migracijama i rutama kojima se kreću ka Africi – kaže naš sagovornik, dodavši da su ovakvi podaci od izuzetnog značaja, jer su jedinstveni ne samo za Vršačke planine, već i za Srbiju u celini.

Do sada je obeleženo pet jedinki zmijara, koje su se izlegle upravo na području Vršačkih planina. Zahvaljujući satelitskom praćenju, dobijeni su izuzetno vredni podaci o njihovim migracijama 

Interesantno je da zmija-rima treba tri do četiri godine da polno sazru, i tokom prve dve do tri godine života se uglavnom ne vraćaju na mesto rođenja. 

– Jedna od obeleženih ženki, simboli-čno nazvana Devana, po slovenskoj boginji lova, izlegla se baš na Vršačkom bregu. Nakon zimovanja u Nigeriji, vratila se u Evropu i preletela Tursku, Grčku, Bugarsku i Rumuniju, zatim ušla u Ukrajinu i leto provela na Krimu. Nakon toga se preko Gruzije i Rusije vratila sa druge strane Crnog mora u Tursku, a zatim ponovo odletela u Nigeriju – objašnjava nam Devanino putovanje iz snova.Nažalost, veliki broj mladih ptica ne preživi prve godine života. Od četiri jedinke za koje postoje pouzdani podaci, jedna je stradala u Africi, dok su tri prestale da šalju signal. Razlozi mogu biti različiti — kvar satelitskog odašiljača ili uginuće ptice tokom migracije. Trenutno ne postoji signal ni sa jednog odašiljača, što dodatno ukazuje na visok stepen rizika sa kojim se ove ptice suočavaju.

– U normalnim okolnostima, ptice bi po polnom sazrevanju trebalo da se vrate u krug od oko 50 kilometara od mesta rođenja. Za jednu jedinku postoji informacija da se i dalje nalazi u Africi, ali zbog slabe pokrivenosti signalom u tom području, podaci nisu potpuni. Takođe, jedan orao već mesec dana ne šalje signal jer se nalazi u zoni bez telefonskih repetitora, pa se sa nestrpljenjem očekuje njegovo ponovno pojavljivanje u mreži, kada će se svi podaci automatski učitati.

Labudovi na Vršačkom jezeru

Nekoliko jedinki labuda grbca (Cygnus olor) pojavilo se na zimovanju na Vršačkim planinama tokom zime 2019/2020 godine. Do tada su retko beleženi, i to uglavnom pojedinačno, sa kratkim zadržavanjima od dva do tri dana. S tim u vezi, od jeseni 2019. godine, kada je doletela prva ženka, a sa njom još desetak primeraka, do danas se registruju na tom području svake zime, a Milivoj kaže da se njihova brojnost povećava iz zime u zimu. 

– Prosečna brojnost je oko 30 jedinki, a tokom najhladnijih dana ove zime, zabeležili smo rekordan broj od 48. Šetači i posetioci jezera često uživaju u njima, i prava su atrakcija. Organizovano im iznosimo hranu u vidu kukuruza, kako bi što lakše preživeli hladne zimske mesece, a za uzvrat, labudovi se hrane vodenim biljem i potpuno čiste plićak od vodenog rastinja pre kupačke sezone, i pre nego što odlete na mesta na kojima borave u toku letnjih meseci. Obzirom da je interesantna njihova migracija, trudimo se markiramo što više jedinki kako bi imali što preciznije informacije odakle dolaze i gde odlaze. Imamo podatke gde se ptice koje smo markirali, ponovo vraćaju iz godine u godinu, kako bi tu prezimile. Jedan od primera je Todor, kog smo prstenovali kao mladunca u prvoj godini života, u zimu 2021/2022. godine, dok je još imao smeđe perje. Svake godine se vraća da bi ovde prezimio jer mu Vršačko jezero pruža sigurnost. Pre dve godine imali smo gošću iz Belorusije koja je boravila kod nas tokom januara i februara – rekao je Milivoj Vučanović, dodavši da je interesantan podatak da je ova labudica iz Belorusije imala najmanje 15 godina. 
 

Ovi projekti jasno pokazuju koliko su Vršačke planine važno područje za očuvanje ptica grabljivica i koliko je satelitsko markiranje značajno za razumevanje njihovih migracija, kao i pretnji sa kojima se suočavaju i potreba za njihovom zaštitom na međunarodnom nivou.

Zabranjeno je preuzimanje teksta ili dela teksta bez navođenja autora i naše medijske kuće, u vidu živog linka koji vodi ka originalnom sadržaju. Svako kršenje ovog pravila tretiraće se kao povreda autorskih prava.