IDENTITET ČUVAJU DVA I PO VEKA Evo gde se nalazi najstarija škola sa nastavom na slovačkom jeziku

Njena tradicija traje više od dva i po veka i direktno je povezana sa dolaskom slovačkih evangelika na ove prostore 1770. godine.

O istoriji ove ustanove za naš list govori penzionisani profesor istorije Jaroslav Miklovic.

- Stara Pazova osnovana je 1770. godine na teritoriji Vojne krajine, bivše eksteritorijalne jedinice Habsburške monarhije, koja je bila pod direktnom upravom monarha. Prvi doseljenici bili su Slovaci evangelici, koji su se preselili iz Selenče u Bačkoj, odakle su proterani od strane Kaločke biskupije- objašnjava Miklovic.

Oni su se naselili na pustaru Pazova u okviru Petrovaradinskog pešadijskog graničarskog puka. Prema tadašnjim zakonima Habsburškog carstva, nekatolicima je bilo zabranjeno da se naseljavaju na teritoriju Vojne granice

- To je bio istorijski presedan. Njihov jedini uslov bio je da mogu da imaju svog sveštenika i učitelja. Suvladar Marije Terezije, Josif II, udovoljio je tom zahtevu 26. septembra 1769. godine - navodi profesor. -

Odmah po dolasku, u proleće 1770. godine, Slovaci su osnovali školu i crkvu. Prva dva meseca nastavu je držao sveštenik Samuel Španagel, a zatim je za učitelja došao Šćefan Lizi.

Pazovački Slovaci bili su prvi Slovaci u takozvanoj Donjoj zemlji koji su imali svog sveštenika, koji je ujedno bio i učitelj. To je bilo važno vojnim vlastima, jer su im bili potrebni pismeni i odani graničari, kaže Miklovic.

Nastava se odvijala na slovačkom jeziku u okviru luteranske crkvene škole. Prema zapisima školske hronike učitelja Jana Kutljika, u početku je bilo oko stotinu učenika. Časovi su se odvijali u jednoj prostoriji za dečake i devojčice, a tek kasnije su odeljenja razdvojena.

Vojne vlasti strogo su kontrolisale pohađanje škole. Ako deca nisu dolazila u školu roditelji su bili kažnjavani, pred kordonom graničara dobijali su po 25 udaraca štapom po tabanima. Ova mera imala je jedan cilj: da se obezbedi pismeno i disciplinovano stanovništvo koje će čuvati granicu.

Škola je rasla zajedno sa naseljem. Broj učenika je stalno rastao, a najveći zabeležen je 1906. godine,  čak 1.320 učenika, dok je još 560 dece bilo na čekanju za upis.

Današnja školska zgrada građena je u više faza: prvi deo podignut je 1833. godine, dogradnja je izvedena 1950. godine, fiskulturna sala i kabineti izgrađeni su 1980. godine, a škola nosi ime „Heroj Janko Čmelik” od 1959. godine. Danas je pohađa oko 280 učenika.

Škola je organizovana kao dvojezična, nastava se odvija na slovačkom i srpskom jeziku. Ima biblioteku sa više od 13.000 knjiga na slovačkom, srpskom, engleskom i nemačkom. Zajedno sa Slovačkom evangeličkom a.v. crkvom i SKUD „Heroj Janko Čmelik”, škola ima ključnu ulogu u očuvanju slovačkog identiteta.

-Učenici se zajedno igraju, učestvuju u školskim svečanostima, zajedno uređuju školski časopis i razvijaju duh tolerancije i uzajamnog poštovanja - ističe Miklovic. -Najveća vrednost škole su deca. Oni razvijaju duh saradnje, poštovanja i uzajamnog uvažavanja. 

Škola sarađuje sa ustanovama u Slovačkoj, a učenici redovno učestvuju u programima koje organizuju Nacionalni savet slovačke nacionalne manjine i Matica slovačka.

N. Knežić