“SJAJ I SLAVA KARLOVAČKE MITROPOLIJE” U GMS Umetnost u službi vere, izložba 85 reprezentativnih eksponata sakupljenih tokom DVA VEKA TRAJANJA ZNAČAJNE INSTITUCIJE
U Galeriji Matice srpske sinoć je otvorena izložba Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije, koja obuhvata 85 reprezentativnih eksponata, od ikona, grafika, slika, grafika, do izuzetnih dela primenjene umetnosti, odnosno bogoslužbenih predmeta, ali i istorijske dokumente nastale tokom dva veka trajanja jedne od najznačajnijih institucija u istoriji srpskog naroda severno od Save i Dunava.
Upravnica GMS dr Tijana Palkovljević Bugarski je u svom uvodnom slovu ukazala na činjenicu da je Matica srpska pre nekoliko godina pokrenula složeni multidisciplinarni projekat o Karlovačkoj mitropoliji koji je, zahvaljujući učešću brojnih uglednih i respektabilnih stručnjaka iz različitih oblasti društveno-humanističkih nauka ponudio savremeno tumačenje ovog fenomena. „Kao muzej nastao iz Matice srpske, GMS je ta sistematizovana otkrića i tumačenja prenela u formu izložbe i jezikom likovne i primenjene umetnosti ukazala na sjaj i slavu Karlovačke mitropolije”, navela je dr Tijana Palkovljević Bugarski.
Po rečima predsednika Matice srpske prof. dr Dragana Stanića, kroz ovu izložbu u GMS posetioci imaju divnu priliku da vide kako funkcioniše sistem likovnih i primenjenih umetnosti unutar organizacionog poretka koji otvara srpska kultura XVIII, XIX i početka XX veka, kada su srpski likovnoi umetnici svoje delo sagledavali u punoj bliskosti sa svetom vere, religije i crkve, te svega onoga što iz ove bliskosti može da proizađe. „Posmatrajući sva ova dragocena dela srpske umetnosti siguran sam da možemo dublje i potpunije razumeti i čitaavu epohu u kojoj su ta dela nastajala, ali i pronaći perspektive razumevanja koje ova dela čine aktuelnim i bliskim nama koji dišemo vazduh i hleb jedemo u trećoj deceniji XXI veka. Hvala svima koji su nam omogućili ovaj čudesni trenutak objave umetnosti kroz religijske doživljaje i ekspresivnost likovnog jezika!”, naveo je profesor Stanić.
„Približavanje Evropi ne znači gubitak identiteta”
Svako ko je ikada prošetao glavnim gradom Austrije, Bečom, mogao je da se uveri u dubinu austrijsko-srpskih odnosa, rekao je na otvaranju izložbe Kristijan Ebner, ambasador Republike Austrije u Srbiji. „Habzburzi su krajem XVII veka srpskoj zajednici dodelili značajne privilegije, koje su omogućile srpskom narodu ne samo opstanak, već i očuvanje sopstvenog verskog i kulturnog identiteta. Međutim, za opstanak su potrebne više od političkih privilegija. Potrebna je kultura. I potrebna je umetnost. Pravoslavna crkva susrela se sa baroknim umetničkim tradicijama Srednje Evrope i preoblikovala ih u nešto jedinstveno i autentično. Karlovačka mitropolija pokazuje da približavanje Evropi ne mora nužno da znači gubitak sopstvenog identiteta. Zato je mesto Srbije u Evropskoj uniji toliko važno — ne samo u političkom i ekonomskom, već i u kulturnom i istorijskom smislu. Srbija donosi bogato pravoslavno hrišćansko nasleđe, tradicije i kulturnu baštinu koji su već vekovima deo šire evropske istorije. Kao što je Karlovačka mitropolija obogaćivala habzburški svet kroz umetnost, obrazovanje i duhovni život, tako i Srbija danas doprinosi snažnijoj i kulturno raznovrsnijoj Evropi”, poručio je austrijski ambasador.
Govoreći o Karlovačkoj mitropoliji, episkop moravički Tihon, , vikar patrijarha srpskog Porfirija, naveo je da se njena posebna vrednost ogleda u činjenici da je ona bila ne samo crkvena tekovina, već i kulturološki, veoma složeni sistem, unutar koga su bili oblikovani obrazovanje, kniževnost, umetnost i javni život srbske zajednice. „U njenom okrilju razvijala se jedan od najreprezentativnih majdana srpske srednjovovekovne umetnosti, koja je kroz ikonopis, zidno slitarstvo, grafiku, primenjenu umetnost i portretno slikarstvo izrađivala vizualni izraz duhovnog autoriteta, istorijske svesti i kulturnog identiteta srbskog naroda. Sve ovo dešavalo se za kulturu i umetnost u najtežim ratnim okolnostima. Zbog toga predmeti na ovoj izložbi svedoče o njenoj istoriji mnogo više od uobičajenih muzejskih eksponata”, naveo je vladika Tihon, dodajući da izložba „Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije”, ne predstavlja samo izuzetna umetnička dela, već je sveobuhvatno svedočanstvo o ulozi Crkve, kao čuvara duhovnog naslednja, pokretača kulturnog razvoja i nosioca nacionalnog identiteta.
Autori izložbe i kataloga su dr Vladimir Simić, profesor istorije umetnosti na Filozofskom fakultetu u Beogradu, i dr Aleksandra Čelovski, kustoskinja Galerije Matice srpske, a pored dela iz kolekcije GMS, postavka obuhvata i dela iz Muzeja SPC u Beogradu, Srpskog crkvenog muzeja u Sentandreji, Narodnog muzeja Srbije, Muzeja Vojvodine, Vojnog muzeja u Beogradu, Muzeja grada Beograda, Narodnog muzeja Pančevo, Narodnog muzeja Kikinde, Narodnog muzeja Zrenjanina, Gradskog muzeja Vršac, Eparhije bačke, Eparhije sremske, Eparhije banatske, Eparhije budimske, Eparhije temišvarske, Muzeja SPC – Eparhije zagrebačko-ljubljanske i Istorijskog-umetničkog muzeja u Beču. U okviru izložbe dostupan je i različit multimedijalni sadržaj za koji su zaslužni prof. dr Isidora Đurić, prof. dr Igor Kekeljević i Filip Mirčeski sa novosadskog Fakulteta trehničkih nauka, kao i kratki igrano-dokumentarni film o istorijatu Karlovačke mitropolije autora Miroslava Stajića. Pripremljen je takođe i porodični vodič za roditelje sa decom, jer je ideja GMS da i najmlađima približi važnost uloge i značaj Karlovačke mitropolije. Postavka „Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije” moći će da se poseti do 27. septembra 2026. godine.
M. S.