OD PČELARSKOG OTPADA DO KOZMETIČKOG ZLATA! Ono što su pčelari bacali danas može da vredi MILIONE
Pod okriljem Instituta za hemiju Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Kragujevcu počela je realizacija projekta u čijem je fokusu valorizacija otpada koji nastaje prilikom pretapanja starog pčelinjeg saća koji više nije za upotrebu i koji se naziva voskovarina.
„Tek izgrađeno mlado ili devičansko saće, koje izgrade mlade pčele, bele je boje. Međutim, usled različite aktivnosti pčela dolazi do postepene promene njegovog kolorita ali i hemijskog sastava. Saće tokom vremena apsorbuje različite biljne pigmente kao i druga biološki aktivna fenolna jedinjenja iz propolisa, polena i meda. Vremenom dolazi do akumulacije ovih jedinjenja i larvenih košuljica, što dovodi do zadebljanja ćelija. Takvo saće nije više za upotrebu i svake 2-3 godine se zamenjuje. Topljenjem ovakvog saća dobija se, s jedne strane, čist pčelinji vosak, a sa druge masa mrke boje – voskovarina. Procene, koje se temelje na broju registrovanih košnica u Srbiji, navode da godišnje nastane oko 150 tona voskovarine.
Procene su da se godišnje na području Srbije generiše oko 150 tona voskovarine, koju pčelari smatraju otpadom, navodi dr Nikola Srećković
– Sa pčelarske tačke gledišta voskovarina se smatra otpadom koji se uglavnom baca ili se koristi kao starter za paljenje vatre i za poboljšanje kvaliteta zemljišta usled visokog sadržaja organske materije – kaže za „Dnevnik” rukovodilac projekta Nikola Srećković, naučni saradnik na Institutu za hemiju kragujevačkog PMF-a. – Međutim sa naučne tačke gledišta ovo može da predstavlja izuzetno vredan resurs bogat biološki aktivnim jedinjenjima. Među ostali, i polimerizovanim fenolima, koji dobro apsorbuju UV zrake, što ih čini posebno interesantnim za istraživanja povezanih sa potencijalnom primenom u kozmetičkim proizvodima. Stoga je poseban fokus projekta na mogućoj primeni voskovarine u dermatologiji i kozmetici – pre svega u zaštiti kože od oksidativnog stresa i UV zračenja, kao i u usporavanju procesa starenja kože.
Ovaj projekat, čiju realizaciju finansiraju Univerzit u Kragujevcu i Centar za naučnoistraživački rad SANU, ima dvostruki značaj. S jedne strane, donosi nova naučna saznanja o materijalu koji do sada nije sistemski ispitivan, a sa druge strane otvara mogućnost da se pčelarski otpad pretvori u vredan resurs. U osnovi, reč je o klasičnom primeru cirkularne bioekonomije gde se otpad ne baca, već postaje osnova za razvoj novih, potencijalno komercijalnih proizvoda i, u konkretnom slučaju, dodatni izvor prihoda za pčelare.
– Projekat će biti realizovan kroz pet radnih paketa. Prvi se odnosi na ekstrakciju voskovarine korišćenjem rastvarača različitih polarnosti kako bismo dobili ekstrakte sa najvećim sadržajem biološki aktivnih jedinjenja. Drugi radni paket se odnosi na ispitivanje hemijskog sastava ekstrakata, a ispitaće se i njihova antioksidativna aktivnost – kaže dr Srećković. – Treći radni paket se odnosi na ispitivanje antimikrtobne aktivnosti. Ona će pri tome biti testirana na 5 gram pozitivnih, 5 gram negativnih bakterija, četiri plesni i jedan kvasac - i to kandida albikans.
Planirana istraživanja u okviru četvrtog radnog paketa odnose se na ispitivanje inhibitornog potencijala ekstrakata prema dermatološkim enzimima koji su odgovorni za starenje kože. Naravno, ukoliko se utvrdi da ekstrakt pokazuje antimikrobnu ili dobru inhibitornu aktivnost, istraživanja bi bila usmerna u tom pravcu, kako bi se ispitalo koje su zapravo jedinjenja iz ekstrakta zaslužna za tu aktivnost. Poslednji radni paket se odnosi na ispitivanje uticaja ekstrakata na vijabilnost zdravih i kancerogenih keratinocitnih ćelijskih linija; takođe, biće ispitana i potencijalna UV protektivna aktivnost ekstrakata.
–Ukoliko se tokom istraživanja potvrde naše pretpostavke koje se odnose na potencijal ekstrakata estrahovanih iz voskovarine, neki narodni korak u našem istraživanju bila bi implementacija tih ekstrakta u kozmetičku formulaciju usmerenoj ka nekoj specifičnoj dermatološkoj primeni– navodi dr Srećković. Naravno, važan aspekt ovih istraživanja odnosi se i na krajnju isplativost korišćenja voskovarine kao resursa. Naime, ovo je prvo takvo istraživanje u svetu, bukvalno. U literaturi ne postoji ništa vezano za pčelinji otpad. Tako da, zapravo, mi moramo prvi da pokažemo i dokažemo da su u njemu prisutna biološki aktivna jedinjenja, u kojoj koncentraciji, pa tek nakon toga da se vidi da li ima smisla korišćenje tog otpada. Međutim, s obzirom na to da sam ja i pčelar i jedan od osnovača brenda koji se bavi proizvodnjom prirodne kozmetike, „Herbalab”, a koji je na neki način nastao na kragujevačkom PMF-u, naše iskustvo govori da voskovarina jeste potencijalno vrlo isplativ resurs..
Miroslav Stajić