BICIKLOM KROZ VOJVODINU: MALI IĐOŠ (1) Nekadašnjim rudnikom gline u junu odjekuje muzika iz celog sveta

Uz prugu vodi novi asfaltni put – sa jedne strane do Lovćenca, a sa druge do Malog Iđoša.

Sa puta koji vodi uz prugu izdvajam se desno u Kulsku ulicu i stižem do rimokatoličkog groblja sa impozantnom kalvarijom. Na putu prema terenu Fudbalskog kluba „Eđšeg“ („Jedinstvo“) nailazim na veliko stovarište drvne građe. Zatičem ogromna stabla, neobična za ovaj deo Vojvodine, kao da su stigla iz nekih transilvanijskih šuma.

U blizini se nalazi i fantastična lokacija na kojoj se svake godine u junu održava „Domboš fest“. Ovaj festival prvi put je održan 2001. godine na lokaciji nekadašnjeg rudnika gline, okruženog prirodnim lesnim zidovima. Prostor je decenijama služio kao deponija, a potom je ponovo „rođen“ zahvaljujući festivalu.

Na programu festivala uglavnom su izvođači iz Mađarske i Srbije koji izvode savremenu etno muziku i džez… Festival žanrovski uvek teži različitosti i eksperimentisanju, a najvažniji kriterijum je kvalitet.

U okviru festivala postoji i Gastronomsko dvorište, u kojem se mogu probati kolači i slana peciva iz čuvene pećnice u „kapeli“. Posetioci mogu uživati i u tradicionalnim jelima, mekikama, domaćim proizvodima, kraft pivu i vinu sa ovih prostora.

Prateći program „Domboš festa“ je književni festival „Domboške priče Remidž“, u okviru kojeg značajni savremeni pisci posećuju Mali Iđoš i učestvuju na predstavljanjima knjiga, okruglim stolovima i književnim debatama. Tokom festivala mladi slikari, vajari i grafičari učestvuju u umetničkoj koloniji „Domboš vizual“, a radovi nastali tokom kolonije nastoje da reinterpretiraju i preispitaju umetničke tradicije Vojvodine.

Sa „Domboš festom“ povezan je i vinski klub „Domboš vajn klub“, društveni prostor i kafić izgrađen u tradicionalnom stilu u podrumu urezanom u lesni zid, u kojem se tokom cele godine može osetiti domboški životni stil.

Na pomenutoj „kapeli“ (zapravo betonskoj kupi okrečenoj u belo) urezane su godine značajne za mađarsku nacionalnu istoriju – 1456, kada je Janoš Hunjadi na čelu ugarskih trupa porazio Osmanlije tokom opsade Beograda, i 1956, kada su Mađari podigli prvu veliku antikomunističku revoluciju u Istočnoj Evropi.

Fudbal se ovde igra još od 1913.

Fudbal se u Malom Iđošu igra od 1913. godine. Prvi klub osnovan je 1919. godine pod nazivom Atletski klub Mali Iđoš (KAC – Kishegyesi Atlétikai Club).

Tokom istorije naziv kluba više puta se menjao: od 1932. do 1942. godine nosio je ime „Bela zvezda“, od 1942. do 1944. „Bočkai“, a od 1945. godine do danas naziv „Eđšeg“ nije menjan.

Fudbalska ekipa redovno je učestvovala u prvenstvima i više puta bila član Topolske opštinske, Subotičke i Bačke lige. Tokom pedesetih godina prošlog veka dva puta je igrala kvalifikacije za ulazak u Vojvođansku ligu, ali nijednom nije uspela da izbori plasman.

Ovo je jedini klub u selu koji neprekidno radi od dana osnivanja. Trenutno se takmiči u „Međuopštinskoj ligi Bačka Topola – Mali Iđoš – Vrbas – Bečej – Srbobran“, koja predstavlja šesti stepen takmičenja u fudbalskom prvenstvu Srbije.

Geza Katai iz Malog Iđoša vlasnik je Salaša „Katai“ i Gostinske kuće „Katai“. Srećem ga slučajno na ulazu u ovaj multifunkcionalni kompleks, koji je, sudeći po brojnim tablama, podržan sredstvima Autonomne Pokrajine Vojvodine i različitih fondacija iz Mađarske. Na prostoru od pet hektara nicali su, jedan po jedan, objekti koji danas zadovoljavaju najviše standarde ovog vida turizma. Od ideje i prve cigle do prvog natkrivenog prostora, sve je rezultat promišljanja i rada porodice Katai – Geze, njegove supruge Zite i njihovo troje dece.

Danas salaš raspolaže sa 90 ležajeva, sportskim terenima i mini-zoo vrtom sa domaćim životinjama – od živine do konja, krava i magaraca. Za potrebe restorana domaćini uzgajaju sopstvene tovljenike i proizvode povrće u bašti koja se navodnjava vodom iz obližnjeg jezera.

„Cilj mi je bio da stvorim zaokružen sistem proizvodnje, da se sve što se na salašu proizvede na njemu i potroši“, kaže Katai. Posebna pažnja posvećena je deci. Kroz radionice, jahanje, vožnju zapregama i traktorom, mini-golf i druge aktivnosti, tokom sezone ovde dnevno boravi od 250 do 300 učenika. Vremenom je ponuda proširena i na studente i pripadnike trećeg doba.

U samom mestu nalazi se i Gostinska kuća „Katai“ sa 40 ležajeva, u kojoj se služe tradicionalna vojvođanska jela pripremljena od namirnica proizvedenih na salašu. Kao dete iz pekarske porodice, Geza Katai je rano savladao pekarski zanat. Upravo ga je stara porodična furuna iz 1937. godine, u kojoj je u jednoj turi moglo da se ispeče čak 40 hlebova, podstakla da 2004. godine otvori Muzej pekarstva, prvi takve vrste u Srbiji.

O staroj Železničkoj stanici, Crkvi Svete Ane i brojnim bistama u centru mesta, koje svedoče o burnoj istoriji Malog Iđoša, čitajte u nastavku feljtona za sedam dana.

Robert Čoban