Biciklom kroz Vojvodinu: Lovćenac (3) — U centru sela Crna Gora u malom
Stara Železnička stanica u Lovćencu prestala je da radi kada su 2018. počeli radovi na pruzi Novi Sad - Subotica a kada je pruga prošle godine puštena u upotrebu stare stanice u Lovćencu i Malom Iđošu su napuštene a otvorena je nova između ova dva sela.
Obišao sam zgradu i zatekao uobičejen prizor kada je o napuštenim stanicama reč - dokumentacija razbacana po podu... Prelepo spiralno drveno stepenište još je očuvano i vodi me na sprat, tu me sačekuju tragovi boravka beskućnika i migranata.
Centar sela ne ostavlja nikakvu dilemu ko je ovde kolonizovan: park se zove “Cetinje” a do njega je Crnogorsko prosvjetno društvo „Princeza Ksenija”. „O Lovćencu kojeg više nema, o ljudima i događajima koji ne zaslužuju da budu zaboravljeni” glasi reklama za knjigu „Kulturni život Lovćenca u 20. vijeku” istaknuta u izlogu. Knjigu možete naručiti od Mire po ceni od 1.500 dinara a ceo prihod ostaje za rad CPD „Princeza Ksenija”. Tu su i Crnogorski kulturni centar, Crnogorska biblioteka i čitaonica koja “subotom i neđeljom ne radi”. Tu je i Crnogorsko sportsko udruženje „Crnogorac” kao i Udruženje Crnogoraca Srbije - „Krstaš”.
Da, i tu nije kraj: ispred su biste kralja Nikole Petrovića (1841-1921) kao i crnogorskog vladike i književnika Petra Drugog Petrovića Njegoša (1813-1851). Tu je i monumentalni spomenik palima u NOB-u i žrtvama fašističkog terora. Neizbežan je i Njegošev citat: „Blago tome što dovjeka živi - imao se rašta i roditi”.
Tabla na seoskoj biblioteci kaže da ona nosi ime akademika Mitra Pešikana. U selu bez bioskopa, pozorišta i sportske dvorane, oko tri hiljade meštana razonodu i opuštanje od svakodnevnih briga često pronalaze u čitanju. Možda je zato ovo jedno od retkih vojvođanskih sela u kojem je biblioteka opstala, fond od 11.000 knjiga stalno se obogaćuje, a broj čitalaca raste. Biblioteka trenutno ima gotovo četiri stotine članova, a ovde se redovno organizuju književne večeri i promocije, kao i edukativna predavanja i radionice za decu. Meštani sa ponosom ističu i da od 2019. seoska biblioteka nosi ime „Mitar Pešikan”, u čast najistaknutijem Lovćenčaninu koji je značajno uticao na razvoj srpskog jezika. Ćerka Mitra Pešikana, Jelena Pešikan Kuzmanović, biblioteci je poklonila gotovo sedam stotina knjiga iz zaostavštine istaknutog lingviste. Među najvrednijim izdvaja se fototipsko izdanje prve štampane knjige na srpskoslovenskom jeziku iz 15. veka, a najviše dela je iz oblasti filologije, književnosti i umetnosti.
Mitar Pešikan je bio član Srpske akademije nauka i umetnosti, bavio se pitanjima leksikologije i književnog jezika, a njegovim životnim delom smatra se Pravopis srpskoga jezika iz 1993. u izdanju Matice srpske.
Radovan dao selu ime Lovćenac
Na zidu Crnogorskog kulturnog centra stoji spomen-tabla posvećena Radovanu S. Stevoviću, revolucionaru, publicisti i pesniku (1910-1989), nosiocu Partizanske spomenice 1941. i jednom od vođa kolonizacije Crnogoraca u Lovćenac kao i čoveku koji je selu dao novo ime.
2015. godine povodom obeležavanja sedam decenija od naseljavanja Crnogoraca u Vojvodinu i 70 godina od pobede nad fašizmom u Lovćencu je otkrivena spomen ploča i premijerno promovisana knjiga Radovana Stevovića „Biografija jedne žene“.
Radovan Savov Stevović je rođen 1910. godine u selu Kobilji Do u Cucama u Katunskoj nahiji, a objavio je knjige: „Tragom borbe proletera”, “Pjesme”, “Poema o seobi”, “Ratnicima palim za slobodu” i “Pjesme za djecu”, a roman “Biografija jedne žene” ostavio je u rukopisnoj zaostavštini svom najmlađem detetu Zagorki.
Nakon Drugog svetskog rata Radovan Stevović je bio odgovorni rukovodilac sa kojim su putovali kolonisti, pa njegovo kazivanje u knjizi istovremeno predstavlja autentično svedočanstvo o prilikama i vremenu u kojima je vršena seoba Crnogoraca u Vojvodinu.
Kako u Sekiću pre Drugog svetskog rata nije bilo mnogo Srba, nije bilo ni potrebe za pravoslavnom crkvom u selu. Posle rata, kolonizovani Crnogorci su bili u najvećem procentu komunisti i ateisti pa potrebe za crkvom ni tada nije bilo. Sve je počelo sa sastankom održanim 9. septembra 2002. u prostorijama MZ Lovćenac, kako piše na svojoj stranici na internetu meštanin Željko Popivoda. Ubrzo je organizovana prva moba 28. decembra 2002. kako bi se prostor na kojem će nići buduća crkva očistio i uredio a par dana kasnije, pred Božić 2003. i prvo nalaganje badnjaka. Uskoro je osnovan Odbor za izgradnju hrama SPC u Lovćencu a prvi građevinski radovi 12. aprila 2003. Zvono je osveštano i postavljeno na Badnji dan 2004. Odbor je imao svoj bilten „Obraznik“ a organizovani su i časovi veronauke.
13. novembra 2004. osveštan je temelj hrama, oktobra 2005. su počeli radovi na zidanju hrama a 2. novembra 2008. crkvenu opštinu je posetila delegacija Mitropolije crnogorsko-primorske. 1. avgusta 2010. osveštan je i postavljen krst na hram. Crkvena opština je u to vreme izdavala i svoj bilten „Parohijsko pismo“. Službe u crkvi su redovne: svakodnevno se služi jutrenje i večernje; nedeljom, praznikom, na crveno slovo služi se liturgija. Hram je posvećen Svetom Petru Cetinjskom a crkvena slava je 31. oktobra. Crkvena opština Lovćenac obuhvata tri naselja Lovćenac, Feketić i Mali Iđoš.
Robert Čoban
