BICIKLOM KROZ VOJVODINU: Feketić (2) Potomci Bokelja ponosno čuvaju sećanje na stari kraj i heroja Nikolu
U kapeli na seoskom groblju u Feketiću zatičem par veoma dobro očuvanih grobljanskih kola, onakva kakva su se za sahranjivanje pokojnika koristila pre Drugog svetskog rata a gledali smo ih u filmovima poput “Maratonaca” i “Ko to tamo peva”.
Kada se vozite ulicama Feketića na prvi pogled se vidi da je to nekada bilo bogato i napredno selo. Nažalost, puno kuća je danas napušteno. Sa druge strane, hotel za insekte radi punom parom. Reč je o zanimljivom ekološkom projektu lokalnih aktivista koji su u centru, preko puta Doma kulture, napravili ovu instalaciju. U objašnjenju piše da hoteli za insekte pružaju sigurno sklonište mnogim insektima koji igraju ključnu ulogu u očuvanju prirodnog ekosistema: Oprašivači poput divljih pčela i leptira doprinose razmnožvanju biljaka dok grabljivci poput bubamara pomažu u suzbijanju štetočina kao što su lisne vaši.” Tako na ovom mestu saznadoh da su bubamare zapravo - grabljivci.
U Feketiću postoji dvojezična osnovna škola, smeštena od 1979. u modernoj zgradi sa sportskim objektom, kao i dvojezično zabavište osnovano još 1894. Do pre nekoliko decenija u Feketiću su postojali i porodilište i dom za decu bez roditelja.
I danas osam decenija od kolonizacije Crnogoraca u nemačke kuće u Feketiću, druga, treća i četvrta generacija potomaka iseljenika ljubomorno čuva sećanje na svoj zavičaj. Bokeljski rodoljub, narodni heroj Nikola Đurković zauzima posebno mesto u njihovom kolektivnom sećanju. Njegovo ime nosi Osnovna škola i jedna ulica u ovom mestu.
Nikola Đurković je rođen u Risnu, u Boki Kotorskoj, 19. maja 1908. u srednje imućnoj trgovačkoj porodici. Nakon završene osnovne škole u rodnom mestu i gimnazije u Kotoru, akademsko zvanje je stekao u Francuskoj izučavajući pravne nauke u Monpeljeu i Parizu. Nakon odbrane doktorata vratio se u Jugoslaviju i kao advokatski pripravnik radio u Beogradu, Gnjilanu, Kruševcu i Strumici. U Komunističku partiju Jugoslavije primljen je 1933. a tri godine kasnije na izborima u rodnom Risnu pobijedio je režimskog kandidata i postao predsednik opštine. Aktivno je učestvovao u organizovanju i otpremanju dobrovoljaca za Španiju, i zbog tih aktivnosti u jesen 1937. godine smenjen je sa funkcije predsednika opštine Risan. Advokat i slobodan čovek, Nikola Đurković je duboko verovao u ideju levice i revolucionarnu borbu za bolji i pravedniji svet.
Krvavo kolo tajno snimljeno kroz škure
Pogibiju Nikole Đurkovića i drugova su posebno slavili četnici koji su na glavnom trgu u Herceg Novom, oko odeće palih boraca, igrali takozvano krvavo kolo. Taj necivilizacijski čin snimio je i trajno ovekovečio, kroz prozorske škure, partizanski simpatizer Luka Cirigović. Mučenju i ponižavanju tu nije bio kraj, pa su iz logora na Mamuli i Prevlaci doveli dve sestre i brata Nikole Đurkovića da potvrde da su ubili onoga od koga su se najviše plašili.
Vraćali su ih tri puta, ali ovi hrabri mladi ljudi im nijednim gestom nisu pokazali da ispred njih leži jedan od najboljih i najškolovanijih ljudi tog vremena sa područja Boke. Nakon nekoliko dana srce Nikoline sestre Ane je prepuklo od bola za bratom i ona je preminula.
Po nalogu vlade Cvetković–Maček uhapšen je u januaru 1941. i sproveden u zatvor u Smederevskoj Palanci gde je boravio do puča 27. marta 1941. Jedan od organizatora trinaestojulskog ustanka Nikola Đurković je bio prvi politički komesar Krivošijske čete koja je formirana u danima ustanka 1941. godine i prvi politički komesar kasnije formiranog Orjenskog bataljona.
Nakon izdaje na terenu, kada je fašistički plaćenik otkrio sklonište bokeljskih ilegalaca i prokazao ga Italijanima, Đurković je poginuo 21. januara 1943. godine na Podima, selu iznad Herceg Novog, zajedno sa još tri ratna druga, narodnim herojem Savom Ilićem i prvoborcima Danilom Pavičićem i Šćepom Šarencem. Opkoljeni sa blizu 300 italijanskih fašista, četnika Grahovskog bataljona i Antikomunističkog bataljona „Orjen”, četvorica revolucionara su se hrabro borila do posljednjeg metka. Nikola Đurković je za narodnog heroja proglašen ukazom Predsedništva AVNOJ-a, 11. jula 1945.
Pored škole i ulice koje nose ime Nikole Đurkovića, feketićke koloniste iz Crne Gore na stari kraj podsećaju i drugi nazivi ulica: Njegoševa, 13. jul, Jadranska, Save Kovačevića i Herojska. Sportski klubovi „Jadran”, morski talasi i bijeli galeb na grbu podsećaju na Boku Kotorsku… i plavetni dresovi i stadion koji nosi naziv po legendarnom fudbaleru i treneru iz ovog mjesta Draganu Miranoviću Siji. Nakon što su 2005. na inicijativu udruženja „Krstaš”, opštine Mali Iđoš i Cetinje potpisale sporazum o bratskim odnosima, uspostavljena je saradnja između osnovnih škola iz Feketića i Cetinja. Najzaslužniji za to su bili Bela Bojtoš, tadašnji direktor feketićke škole „Nikola Đurković” i Nikola Latković, direktor Osnovne škole „Njegoš” sa Cetinja koji su uspostavili intezivnu saradnju i međusobne posete učenika i nastavnika.
Takođe, verovatno najstariji delovi ženske crnogorske narodne nošnje u Vojvodini se nalaze u Feketiću u familiji Radojičić. U toj kolonističkoj familiji iz Krivošija brižno se čuva koret i jaketa dugačkih rukava koji su stari više od 150 godina. U Feketiću živi i Pal Karolj, dugogodišnji predsednik Skupštine opštine Mali Iđoš i politički lider mađarske zajednice, koji je bio ključna politička figura koja je dala podršku Crnogorskoj partiji da se u lokalnom parlamentu prihvati inicijativa udruženja „Krstaš” i crnogorski jezik uvede u službenu upotrebu na teritoriji te opštine (naselja Feketić, Lovćenac i Mali Iđoš).
