NAD RZAVOM STOJI SVETINJA KOJA JE PREŽIVELA NEZAMISLIVO Manastir Dobrun je rušen, paljen, pretvoren u magacin municije i raznet, ali njegove freske i danas svedoče o vremenima Nemanjića
Tamo gde se planinski masivi prelamaju u oštre klisure, a smaragdna reka Rzav vekovima dubi svoj put kroz stene, smestio se Manastir Dobrun.
Ova drevna svetinja, udaljena tek dvanaest kilometara od Višegrada, ne predstavlja samo kulturno-istorijski spomenik od neprocenjive vrednosti, već i živopisan svedok uspona, padova, stradanja i vaskrsnuća srpskog naroda na ovim prostorima.
– Poznat u starim zapisima i kao Kruševo, Dobrun datira iz zlatnog doba srpske srednjovekovne države. Podigao ga je 1343. godine župan Pribil, a istorijski izvori beleže da su njegovi sinovi Stefan i Petar nastavili očevu zadužbinu, dogradivši spoljnu pripratu i raskošnu riznicu. Vekovima je ovaj manastir bio glavno duhovno i prosvetiteljsko središte regije, okupljajući na stotine monaha koji su u tišini rzavskog kanjona prepisivali knjige i čuvali plamen pismenosti – kažu ta RINU u nadležnoj Turističkoj organizaciji.
Ono što Dobrun izdvaja u bogatoj riznici pravoslavnog nasleđa jesu njegove neprocenjive freske, koje su čudom preživele vekove i ratna razaranja. Unutar crkve posvećene Uspenju Presvete Bogorodice, posetioci i danas mogu da se dive ktitorskoj kompoziciji župana Pribila, ali i jedinstvenim istorijskim portretima cara Dušana, njegove supruge Jelene i sina Uroša.
– Ovi prikazi nisu samo vrhunska umetnička dela svog vremena, već i neoborivi istorijski dokumenti o dubokim vezama ove oblasti sa vladarskom dinastijom Nemanjića. Sudbina Dobruna bila je neraskidivo vezana za sudbinu naroda koji ga je gradio. Rušen je i paljen nebrojeno puta. Prvi naleti osmanske vojske krajem 14. veka ostavili su ga u ruševinama, nakon čega su ga obnavljali despot Stefan Lazarević i kneginja Milica – dodaju sagovornici.
Ipak, najteži udarac manastir je pretrpeo tokom Drugog svetskog rata. Nemačke snage su svetinju pretvorile u skladište municije, a prilikom povlačenja, podmetnuti eksploziv sravnio je crkvu sa zemljom. Činilo se tada da je jedno poglavlje istorije zauvek zatvoreno. Međutim, istorija Dobruna je istorija neprestanog obnavljanja.
U posleratnim decenijama, manastir je ponovo podignut iz pepela, a verni narod i crkva vratili su mu stari sjaj.
Danas ovaj kompleks nudi mnogo više od same crkve. Iznad manastira, na nepristupačnim stenama, ponosno stoje ostaci starog srednjovekovnog grada Dobruna, dok okolinu krasi monumentalni spomenik voždu Karađorđu, podignut u znak sećanja na Prvi srpski ustanak.
Manastir Dobrun danas je nezaobilazna tačka za sve putnike namernike, istoričare i turiste koji prolaze putem između Višegrada i Užica.
