Trideset i jedna godina od masakra u Varivodama: Nekažnjeno ubistvo srpskih staraca i sistemsko prikrivanje zločina

U noćnim satima 28. septembra 1995. godine, gotovo dva meseca nakon završetka vojno-policijske akcije „Oluja”, nekoliko pripadnika hrvatskih vojnih i policijskih snaga upalo je u selo i vatrenim oružjem usmrtilo devetoro srpskih civila starije životne dobi.

Sva ubistva počinjena su na kućnom pragu, u dvorištima i kućama meštana koji su ostali u svojim domovima verujući da su sigurni. Prema zvaničnim podacima, žrtve zločina u Varivodama su:

• Jovan (Vasilije) Berić (1920)

• Jovan (Jandrija) Berić (1939)

• Mara / Marija (Božo) Berić (1926)

• Marko (Golub) Berić (1913)

• Milka (Špiro/Golub) Berić (1924)

• Radivoj (Jovan) Berić (1926)

• Špiro (Milan) Berić (1940)

• Dušan (Mirko) Dukić (1937)

• Mirko (Jovo) Pokrajac (1911)

Na ovom području u istom periodu stradao je i Uglješa (Dušan) Ilijašević (rođen 1944. ili 1950. godine), čije su okolnosti stradanja između 1. i 27. septembra 1995. ostale nerazjašnjene.

Tajno sahranjivanje u masovnu grobnicu i kasnija identifikacija

Nakon masakra, sva tela ubijenih meštana su pokupljena i sahranjena u masovnu grobnicu na gradskom groblju u Kninu, bez prethodno urađene obdukcije, uz izvršen samo spoljni pregled tela. Tek 2001. godine izvršena je ekshumacija svih tela sa kninskog groblja, nakon čega su žrtve konačno identifikovane i predate porodicama radi dostojanstvene sahrane.

Prema popisu iz 1991. godine, Varivode su imale 477 stanovnika i svi su bili srpske nacionalnosti. Nakon ratnih dešavanja i depopulacije, broj meštana dramatično je opao, pa je prema popisu iz 2011. godine u selu živelo svega 124 stanovnika, mahom starije životne dobi.

Sudske farse, oslobađajuće presude i presedan Vrhovnog suda

Za ovaj ratni zločin prvobitno su se sumnjičila šestorica pripadnika hrvatskih redarstvenih snaga. Međutim, nakon postupka pred Županijskim sudom u Zadru i ponovljenog suđenja pred Županijskim sudom u Šibeniku, svi optuženi su oslobođeni krivice. Time je istraga formalno vraćena na početak protiv „nepoznatih počinilaca”, a do danas niko nije krivično odgovarao niti je pravnosnažno osuđen za direktno izvršenje ubistava.

Zaokret u pravnoj borbi porodica žrtava dogodio se 18. januara 2012. godine, kada je Vrhovni sud Republike Hrvatske doneo rešenje kojim se prihvata revizija tužbe Jovana Berića i njegovih sestara. Vrhovni sud je u ovoj odluci zauzeo stav da je smrt Radivoja i Marije Berić uzrokovana terorističkim aktom, odnosno aktom nasilja izvršenim iz političkih pobuda sa ciljem izazivanja straha, užasa i osećaja lične nesigurnosti građana.

Na osnovu tog presedana, utvrđena je odgovornost Republike Hrvatske po načelima društvene solidarnosti i pravičnog obeštećenja, nezavisno od toga što počinilac zločina nije krivično progonjen niti proglašen krivim. Nakon toga, Opštinski sud u Kninu je 23. januara 2013. godine doneo presudu kojom je Hrvatskoj naloženo da deci ubijenih Radivoja i Marije Berić isplati odštetu u iznosu od 540.000 kuna.

Ipak, i pored materijalnog obeštećenja pred građanskim sudovima, porodice žrtava i srpska zajednica u Hrvatskoj podsećaju da krivična pravda ni posle 31 godinu nije zadovoljena, jer ubice srpskih staraca u Varivodama i dalje uživaju slobodu.