(FOTO, VIDEO) TRI NOVA TRGA, BICIKLISTIČKE STAZE I OBNOVLJENE FASADE Almaški kraj je ponos Novog Sada, zavirite u jedan od najvećih projekata u istoriji grada
Almaški kraj, najstarije gradsko jezgro Novog Sada i prostor u kojem su sačuvani tragovi prvih dana razvoja grada, posle decenija u kojima su vreme, dotrajala infrastruktura i neadekvatno održavanje ostavili trag dobija novo lice.
Obnova Almaškog kraja nije samo pitanje uređenja ulica, fasada i javnih površina, već nastojanje da se sačuva njegov autentični duh i deo identiteta Novog Sada za buduće generacije, uz istovremeno unapređenje kvaliteta života stanovnika.
Prema rečima direktora Zavoda za zaštitu spomenika kulture Grada Novog Sada Dalibora Rožića arhitektonsko-urbanistički projekat obnove prostorno-kulturne istorijske celine Almaški kraj teče od 2023. godine i od tada je obnovljen znatan broj fasada i krovova, zanovljena je čitava infrastruktura i formirani su novi drvoredi, kako bi se očuvala ambijentalna celina. Kako je dodao ideja je bila da uređenjem Almaškog kraja Novi Sad dobije novu platformu za dalji razvoj kulturnog turizma.
Ovim projektom prošireno je gradsko jezgro, čime je stvoren prostor koji će privući ne samo turiste i goste grada, već i Novosađane, kako bi uživali u bogatom istorijskom, kulturnom i graditeljskom nasleđu ovog kvarta.
- Do kraja ove godine planirano je okončanje radova u onom delu Almaškog kraja koji je obuhvaćen postojećim ugovorima - kazao je Rožić. - Do sada smo u potpunosti obnovili više ulica, među kojima su Zlatne grede, Skerlićeva, Milovana Vidakovića, Đorđa Jovanovića, od Kosovske do platoa Zaharija Orfelina, potom Save Vukovića, Milana Rakića, Koste Hadži Mlađeg, Ulica Zemljane ćuprije, gde smo formirali Plato četiri krajcare, a u skladu sa principima arhitektonsko-urbanističkog projekta regulisali smo i raskrsnicu Marka Miljanova, Zemljane ćuprije, Milana Rakića i Đorđa Rajkovića. Takođe, uređena je Ulica Đorđa Rajkovića do Kulturne stanice „Svilara”, zatim Almaški plato, koji smo posebno formirali u sklopu ovog projekta između „Svilare” i radionice Srpskog narodnog pozorišta i Akademije umetnosti. Trenutno se završava popločavanje Almaškog platoa potom raskrsnica Marka Miljanova, Milena Rakića, Zemljane ćuprije i Đorđa Rajkovića, od Plato četiri krajcare do Milana Rakića.
Do 20. avgusta biće završen taj posao, kako bi se pristupilo asfaltiranju poslednje raskrsnice na kojoj se trenutno radi, a to je raskrsnica Marka Nešića, Milana Rakića i Save Vukovića. Uporedo radi se popločavanje i ugradnja ivičnjaka, a kada se steknu uslovi, početkom septembra, uslediće sadnja novih drvoreda. S obzirom na to da je Novi Sada grad bicikliklista, kojih prema procenama ima bar 50.000, i u Almaškom kraju su već izgrađene prve biciklističke staze, a kako bi se one uklopile u tu kulturno-istorijsku celinu staze su kao i ostatak ulica izrađene od kamena.
Tri nova trga
U Almaškom kraju formirana su tri nova trga, odnosno platoa - Zaharija Orfelina, Četiri krajcare i Almaški, koji svedoče o istoriji grada i predstavljaju važan deo njegovog istorijskog, graditeljskog i kulturnog nasleđa.
- Ove godine se se obeležava veliki jubilej – tri veka od rođenja Zaharija Orfelina, pa će Zavod za zaštitu spomenika kulture će u okviru svog programa „Četiri krajsare“, koji će ove godine biti održan drugi put zaredom, 11, 12. i 13. septembra, obeležiti jubilej u saradnji sa Srpskim narodnim pozorištem, Kulturnom stanicom „Svilara”, Udruženjem „Almašani” i Istorijskim arhivom - objasnio je Rožić. - Plato na raskršću ulica Save Vukovića i Zemljane ćuprije poneo je naziv Plato četiri krajcare. Četiri krajcare je, kako se navodi u dokumentima, topološko-komunikaciona odrednica koja označava nekadašnje delove Novog Sada - ulicu i nasip koji su povezivali Almaški kraj sa centrom preko najniže gradske ulice, uz zemljani most na raskršću današnje Ulice Save Vukovića, a naziv potiče od nekadašnje bare na tom potesu, isušene 1875. godine, na kojoj su vlasnici čamaca morali da plate četiri krajcare prilikom ulaska u grad.
Kulturna stanica „Svilara” je, za svega nekoliko godina, postala jedno od važnih mesta okupljanja kulturnih poslenika, ali i građana koji u njoj pronalaze kvalitetne kulturne sadržaje. U okviru razvoja ovog prostora, deo platoa ispred „Svilare” ranije je uređen kao trg, a realizacijom ovog projekta obuhvaćen je znatno širi prostor, čime je ispret tog mesta formiran Almaški plato. Upravo kroz ova tri platoa i sve detalje koji su u njih ugrađeni, dodatno je naglašena istorijska i kulturna vrednost ovog dela grada.
Kada je reč o toku radova, u aprilu 2024. godine bili su završeni tek prvi delovi ulica u Almaškom kraju. U tom trenutku bila je popločana Zlatne grede od Pašićeve do Milovana Vidakovića, dok su radovi u ulicama Milovana Vidakovića i Skerlićevoj bili u toku. Nakon toga, od oktobra 2024. godine nastavljeni su radovi u Zlatnoj gredi i Skerlićevoj ulici, a već u martu 2025. godine formiran je plato Zaharija Orfelina. Do maja iste godine završeni su radovi na Almaškom platou, kao i u ulicama Đorđa Jovanovića i Save Vukovića do Zemljane ćuprije.
U narednom periodu aktivnosti su nastavljene na Plato četiri krajcare u Koste Hadži Mlađeg. Tokom radova u Save Vukovića sprovedena su i arheološka istraživanja, koja su završena u skladu sa pravilima struke, nakon čega su radovi nastavljeni. U međuvremenu je završeno i uređenje Ulice Đorđa Rajkovića, a tokom ove godine radovi na Almaškom platou, u Milene Rakića, preostalom delu Save Vukovića i Zemljanoj ćupriji privode se kraju.
Podsetimo, u sklopu projekta planirani su rekonstrukcija celokupne vodovodne i kanalizacione mreže, postavljanje nove rasvete i urbanog mobilijara, ulice će biti prekrivene kamenom kockom, a biće i potpuno drugačije uređen saobraćajni tok, dok će kuće znamenitih Novosađana biti obeležene.
Sve kuće koje su u režimu zaštite biće sanirane, odnosno radovi će obuhvatati obnovu krovova, zamenu oluka, uređenje fasada, a u nekim slučajevima i zamenu stolarije. Zbog svoje jedinstvenosti, starosti (pojedine sagrađene još u 19. veku), ali u nekim slučajevima i neodržavanja svaki objekat zahteva poseban pristup.
Ceo proces od samog početka vodi se u skladu sa principima zaštite i revitalizacije kulturnog nasleđa, a nadležnost za utvrđivanje uslova i praćenje izvođenja radova ima Zavod za zaštitu spomenika kulture Grada Novog Sada.
