CRKVA GOSPE TEKIJSKE – MESTO MOLITVE I SEĆANJA NA VELIKU BITKU: Tri veka zaveta, nade i čuda kod Petrovaradina

Pored ove crkve, na mestu na kojem se istorija dodiruje s predanjem, a molitve vekovima izgovaraju na različitim jezicima, gotovo je nemoguće proći, a ne zapitati se zbog čega se na njenoj kupoli, jedno iznad drugog, nalaze polumesec i krst.

Odgovor vodi tri veka unazad, do vremena kada su se nedaleko od ovog mesta sudarale dve vojske, carstva i epohe.

Svetilište Gospe Snežne neraskidivo je povezano s Petrovaradinskom bitkom, vođenom 5. avgusta 1716. godine. Vojska Eugena Savojskog tada je porazila brojnije Osmanlije i zaustavila njihovo napredovanje ka srednjoj Evropi. Prema predanju, usred avgusta pao je sneg i zbunio tursku vojsku. Istoričari, međutim, za takav događaj nemaju pouzdanu potvrdu. Kao mogućnost pominju izuzetno hladno jutro i inje na travi. Vreme je, izvesno, uticalo na bitku, a sneg je ostao u legendi i imenu svetilišta.

Veza sa snegom starija je od te pobede. Praznik Gospe Snežne potiče iz Rima i vezan je za baziliku Svete Marije Velike, (Santa Maria Maggiore). Ali, prema predanju svetilišta, Eugen Savojski je tokom bitke u svom logoru imao Bogorodičinu sliku izrađenu po uzoru na čuvenu ikonu iz bazilike Santa Marija Mađore. Verujući da je pobeda izvojevana i zahvaljujući njenom zagovoru, sliku je poklonio tekijskoj kapeli. Tri dana posle bitke, 8. avgusta, služena je velika misa zahvalnica kojoj su prisustvovali princ, vojnici i brojni sveštenici.

Ovo je mesto Gospe Snežne, koja okuplja vernike različitih veroispovesti. Dolaze katolici zapadnog i istočnog obreda, pravoslavci, ali i muslimani. Gospa ih ovde povezuje – kaže za „Dnevnik” rektor svetilišta, velečasni Stjepan Šumanovac

Kapela je tada stavljena pod zaštitu Gospe Snežne i ubrzo postala mesto hodočašća. Porodica u bici poginulog habzburškog generala Zigfrida Brojnera pomogla je njeno prvo proširenje, dok su je jezuiti ponovo proširili 1754. godine. U obnovljenu kapelu Bogorodičina slika svečano je uneta 26. jula, na praznik Svetih Joakima i Ane.

Iz tog događaja nastale su „Male Tekije“, koje se proslavljaju u julu, dok se glavno hodočašće 5. avgusta naziva „Velike Tekije“.

– Ovo je mesto Gospe koja okuplja vernike različitih veroispovesti. Dolaze katolici zapadnog i istočnog obreda, pravoslavci, ali i muslimani. Gospa ih ovde povezuje – kaže za „Dnevnik“ rektor svetilišta, velečasni Stjepan Šumanovac.

Ikona koja se vezuje za nastanak svetilišta tokom godine čuva se u samostanu i župi Svetog Jurja Mučenika u Petrovaradinskoj tvrđavi, a na Tekije se donosi za praznik. U crkvi ostaje njena krunisana replika.

Na kupoli iznad zadnjeg dela crkve postavljeni su polumesec i krst. Taj neobični znak najčešće se tumači kao uspomena na pobedu hrišćanske vojske nad Osmanlijama, ali i kao svedočanstvo da je ovo mesto tokom vekova pripadalo različitim verskim tradicijama.

Slojevi prošlosti u jednom nazivu

Sam naziv Tekije svedoči o slojevima prošlosti. Na mestu srednjovekovne hrišćanske crkve u osmansko doba nalazila se derviška tekija, odnosno odmorište i molitveno mesto. Napuštenu građevinu potom su preuzeli jezuiti i pretvorili je u kapelu, dok je današnji izgled crkva dobila 1881. godine, zaslugom sveštenika, književnika i istoričara Ilije Okrugića Sremca, uz saglasnost biskupa Josipa Juraja Štrosmajera. 

Crkva je podignuta prema projektu zagrebačkog arhitekte Hermana Bolea, jednog od najznačajnijih graditelja crkvenih zdanja svoga vremena. Neogotička građevina dobila je dva tornja, a njeno unutrašnje uređenje nosilo je i snažnu ekumensku poruku: tri oltara oblikovana su oslanjanjem na katoličku, pravoslavnu i protestantsku tradiciju. U crkvi se nalaze i predstave svetitelja koje poštuju hrišćani Istoka i Zapada. Sam Ilija Okrugić sahranjen je u porti ovog svetilišta.

Ispod hora nalaze se mermerne pločice kojima su vernici zahvaljivali za primljene milosti i ozdravljenja. Sačuvani su i zavetni darovi - prstenje, zlato i srebro, ali i predmeti u obliku srca, ruke ili noge, ostavljeni uz molitve za isceljenje.

– I danas ima duhovnih i telesnih ozdravljenja. Kao nekada, Gospa je i danas ovde moćna – svedoči Šumanovac, ne otkrivajući pojedinosti najnovijih slučajeva.

Zato Tekije nisu samo spomen na veliku bitku niti samo katoličko svetilište. One su mesto na koje ljudi dolaze sa bolom, nadom i zahvalnošću - i na kojem, bar nakratko, razlike ostaju pred vratima, a molitva postaje zajednički jezik.

Projekat „Crkve i manastiri Vojvodine – tradicija zajedništva i tolerancije“ realizuje Dnevnik Vojvodina pres, a sufinansira Ministarstvo informisanja i telekomunikacija. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.