SUBOTICA ODALA POČAST OSLOBODIOCU Položeni venci za omiljenog kralja Petra

Za bunjevačku nacionalnu zajednicu, 25. novembar nije samo godišnjica – to je jedan od četiri najvažnija nacionalna praznika koji slave Dan Velike narodne skupštine Srba, Bunjevaca i ostalih Slovena u Novom Sadu 25.11.1918.

Cveće za kralja oslobodioca

Na platou ispred Sokolskog doma, gde se uzdiže spomenik kralju Petru Prvom Karađorđeviću, okupili su se predstavnici gradskih vlasti, okružnih institucija, veteranskih organizacija i nacionalnih zajednica. Po tradiciji položeno je cveće i venci u znak sećanja na sudbonosnu 1918. godinu kada je u Novom Sadu Velika narodna skupština Srba, Bunjevaca i drugih Slovena donela istorijsku odluku o ujedinjenju sa Kraljevinom Srbijom.

Srđan Samardžić, pomoćnik gradonačelnika, govorio je u ime gradonačelnika Stevana Bakića i lokalne samouprave, naglašavajući važnost dela i ličnosti kralja Petra Prvog.

U svom obraćanju, Samardžić je istakao kako je vladar uspeo da ojača demokratske institucije i parlamentarnu monarhiju u Srbiji, modernizuje vojsku i privrednim merama osnaži zemlju. Naročito je podvukao kraljeve osnovne principe – poštovanje jednakosti, pravde i vladavine prava. Opisao ga je kao pravednog, skromnog i poštenog čoveka koji je duboko voleo svoju zemlju i narod.

Posebno je dirljiva bila priča o susretu sa stranim novinarom u Solunu 1917. godine. Kralj je tada govorio o stradanjima tokom povlačenja preko surovih albanskih planina. Pričao je kako su ga vojnici pozivali da se zagreje kod njihove vatre kada bi primetili da drhti od hladnoće, ili kako bi podelili sa njim poslednji zalogaj hleba. Kralj je istakao da je taj hleb, podeljen u najtežim trenucima povlačenja, bio za njega isto toliko svet kao hleb pričešća u hramu.

Samardžić je podsetio prisutne na ogromne žrtve koje je srpski narod podneo u šest ratnih godina, između 1912. i 1918. godine. U tim ratovima za stvaranje nove države, rođene 1. decembra 1918, izgubljeno je preko milion života.

Pomoćnik gradonačelnika je naglasio da je naša obaveza da čuvamo sećanje na te pobede i odajemo dužnu počast prethodnim generacijama koje su za bolju budućnost žrtvovale najvrednije što poseduju – sopstvene živote. Najavio je da će Grad Subotica i narednih godina obeležavati 25. novembar kao Dan Velike narodne skupštine polaganjem venaca pred spomenikom vladara koji je ostavio neizbrisiv trag u modernoj srpskoj istoriji.

U ceremoniji su učestvovali načelnik Severnobačkog upravnog okruga Bojan Šoralov, predstavnici Udruženja ratnih dobrovoljaca iz perioda 1912-1918. godine, njihovih potomaka i poštovalaca "Kralj Petar Prvi", kao i delegacije Bunjevačkog kulturnog centra, Saveza srpskih udruženja Severnobačkog okruga i Gradskog odbora SUBNOR Subotica. Miroslav Vojnić Hajduk, koji je i član Nacionalnog saveta bunjevačke nacionalne manjine i predsednik Odbora za kulturu u Bunjevačkoj matici, položio je venac u ime bunjevačke zajednice.

Spomenik kralju koji je vladao Srbijom između 1903. i 1918. godine svečano je otkriven 30. novembra 2021. godine. Od tada se tradicionalno svake godine 25. novembra polažu venci kao izraz dubokog poštovanja prema oslobodiocu.

Bunjevački jezik dobio svoj pravopis

Dan ranije, 24. novembra, u Bunjevačkoj matici organizovan je poseban program posvećen Velikoj narodnoj skupštini i jednom od četiri nacionalna praznika Bunjevaca. Praznik je obeležen i značajnim kulturnim dostignućem – promocijom Pravopisa bunjevačkog jezika.

Predstavljanje pravopisa, zajedno sa dodeljenim priznanjima Nacionalnog saveta bunjevačke nacionalne manjine, označilo je završetak dugog puta standardizacije najmlađeg službenog jezika u Subotici. Ovaj dokument predstavlja krunu napora da se bunjevački jezik u potpunosti kodifikuje i učini dostupnim novim generacijama.

Maša Mladenović, koja vodi Matično odeljenje Gradske biblioteke u Subotici, objasnila je istorijat razvoja pisanog bunjevačkog jezika kroz vekove.

Mladenović je istakla da su prvobitno svi autori pisali onako kako su smatrali da je ispravno, bez jedinstvenih pravila, što danas otežava razumevanje starih tekstova. Međutim, negde u 17. veku pojavio se fra Lovre Bračulević, Bunjevac koji je više od osam decenija pre Vuka Karadžića formulisao ključni princip – pisati onako kako se govori.

Istorijska uloga Bunjevaca na Velikoj narodnoj skupštini bila je izuzetno značajna. Sa 84 delegata, među kojima su bile i žene, predstavljali su drugu najbrojniju nacionalnu grupu koja je učestvovala u donošenju sudbonosne odluke.

Suzana Kujundžić Ostojić, predsednica Bunjevačkog nacionalnog saveta, osvrnula se na trenutne izazove zajednice.

Kujundžić Ostojić je rekla da je deo tadašnjih problema rešen, ali mnogi još uvek postoje. Istakla je potrebu za što bržim delovanjem jer je demografija najveći izazov sa kojim se suočavaju. Upozorila je da, ukoliko ne budu dovoljno brzi i ujedinjeni, budućnost neće biti svetla, ali da postoje razlozi za optimizam ako zajednica pokazuje jedinstvo.

Povodom 25. novembra, nacionalnog praznika Bunjevaca, u Bunjevačkoj matici predstavljen je Pravopis bunjevačkog jezika čiji su autori prof. dr Žarko Bošnjaković i dr Suzana Kujundžić Ostojić. Ujedno su podeljena i priznanja za dugogodišnji rad u oblasti kulture. Ovo priznanje dobili su Antuš Romić iz KUDZ "Bratstvo" Subotica i Rajko Tumbas iz Kaćmara, Republika Mađarska.

Obeležavanje Dana Velike narodne skupštine tako je spojilo tradiciju i sadašnjost – poštovanje prema istoriji oslobođenja i briga o očuvanju kulturnog identiteta kroz jezik koji će i buduće generacije govoriti i pisati.