(FOTO) Biciklom kroz Vojvodinu: Noćaj — Pačinski ostali bez naslednika, ali spomen na njih čuva freska u crkvi koju su sazidali
Slično kao između Lovćenca i Feketića i još nekih mesta u Vojvodini - tu gde prestaje Salaš Noćajski - počinje selo Noćaj. Tako i piše na tabli. Tu i Ulica Stojana Čupića postaje Ulica Luke Sretenovića.
Na ulazu u selo nailazim na česmu, voda teče, na žalost, ne tako česta scena u vojvođanskim selima koja su uglavnom dopustila da njihovi brojni arteški bunari, česme i izvodi - presuše.
U centru sela veliki crni spomenik sa krstom na vrhu i imenima stradalih u ratovima između 1912. i 1919. Pri samom dnu piše: “Ovaj spomenik podignut je i osvećen 1922. za vreme vladavine kralja Aleksandra Prvog a troškom i prilogom porodica i građana palih ratnika sela Noćaja.
Do pre skoro 30 godina Noćajci nisu imali svoju crkvu i odlazili su u Salaš Noćajski, tamo su obavljali venčanja, krštenja, išli na službe, ali zahvaljujući porodici Pačinski to se promenilo 1997. Kako se Noćaj geografski nalazi u severnom delu Mačve, po crkvenoj podeli pripada Šabačkoj eparhiji, a po građanskoj podeli pripada gradskom području Sremska Mitrovica. Po nekim zapisima prvobitna crkva koja je postojala u Noćaju bila je sa samog početka 19. veka, od 1804. do 1809. godine i bila je posvećena Svetoj Trojici, odnosno silasku Svetog Duha na apostole.
Ta crkva je srušena, ali je upravo zbog nje seoska slava, odnosno preslava Noćajaca Sveta Trojica. Sadašnja crkva nosi ime Svetih apostola Petra i Pavla. Izgrađena je za samo nekoliko meseci 1997. Kamen temeljac je položen 24. maja na dan Svetog Kirila i Metodija, a sama gradnja je završena novembra iste godine. Crkva u Noćaju izgrađena je ekspresno zahvaljujući porodici Branislava Pačinskog koji se kao dete zajedno sa svojim roditeljima iz Vojvodine preselio u Noćaj. Posle rata Branislav je otišao u Nemačku, a zatim i u Ameriku, da bi godinama kasnije hteo da se kroz izgradnju crkve oduži svom selu. Njegov sin se zvao Petar, a na osnovu ktitorskog prava njegova želja se ispunjena, a to je da crkva slavi Svete apostole Petra i Pavla 12. jula. Crkva osveštana arhijerejskim osvećenjem 1998. na dan hramovne slave i tom prilikom položen je prvi sveštenik Goran Jović.
Crkva je freskopisana tokom 2001. i 2002, većinu radova je izveo čuveni slikar Marunić, a priveo ih kraju Miodrag Šumarac. Ikonostas u crkvi je takođe urađen u vizantijskom stilu i to je rad Tarlanovića iz Mačvanskog Prnjavora. Svoje mesto u hramu dobila je i porodica Pačinski zahvaljujući kojoj je crkva izgrađena. Na žalost svi članovi te porodice su preminuli, Branislav je preminuo 2001. njegov sin Petar, koji se nije ženio i nije imao dece, umro je godinu dana kasnije, a 2017. preminula je i majka, ktitorka Katarina Pačinski. Kao uspomena na porodicu Pačinski, čija loza se na žalost nije produžila, i činjenicu da su oni gradili ovu crkvu, napravljena je takozvana ktitorska kompozicija koja se nalazi odmah na ulasku u crkvu na zidu sa leve strane.
Jedan od hiljada palih na Sremskom frontu
Na izlazu iz Noćaja prema selu Radenković - na fasadi jedne od kuća, još jedna tužna priča: “Dom Brane Savića i njegovi’ tužni’ roditelja, oca Velizara i tužne majke Vasilije. Brana pogibe 5. aprila 1945. u Sremu u selu Soljanu”, piše na tabli na kući, što nije tako čest slučaj.
Reč je očigleno o još jednom mladom životu koji je izgubljen na Sremskom frontu na kojem je pred samo oslobođenje poginulo prema različitim procenama između 15.000 i 30.000 jugoslovenskih partizana, uglavnom golobradih mladića regrutovanih tih dana širom Mačve, Srema i Bačke.
U crkvi na zidu nesvakidašnje upozorenje vernicima: “Ne pričajte za vrijeme službe! Onaj koji u crkvi razgovara čini trostruki grijeh. Prvo, on griješi prema samome sebi jer se ne moli Bogu. Zatim, griješi prema onom sa kime priča jer ni njemu ne da da se moli. I na kraju, griješi prema svima koji su u crkvi tako što skreće njihovu pažnju pa ni oni ne mogu da se mole”, u potpisu - patrijarh Pavle.
U blizini je i česma iznad koje je podignut veliki spomenik sa imenima poginulih u NOB-u i žrtava fašističkog terora 1941-1945: “Na ovom raskršću izabrali su put revolucije. Dali su živote za novi život. Njihovo delo žubor je naše slobode!”, piše iznad imena stradalih.
Seoski fudbalski klub nosi ime “Zmaj”, pogađate, po Zmaju od Noćaja. FK “Zmaj” osnovan je još davne 1929. a proteklih godina ako je suditi po novinskim napisima ima dosta problema u funkcionisanju. U takvom stanju je i zastava koja se u fronclama viori iznad travnatog terena.
Stižem i do seoskog groblja. U potpuno ruiniranoj kapeli “parkirano” je vozilo za poslednji put meštana od svojih stanova do grobnica. Na spomenicima puno tužnih i tragičnih sudbina opevanih u stihovima: “Odgajiše čedo milo, izgradiše kuću, zgrade...ali sreće nije bio, napusti ih rano Rade”, i slika mladića u vojničkoj uniformi iz osamdesetih godina prošlog veka.
“Stani brate i mila sestrice, pogledajte ovo mlado lice, mlado lice što u zemlji vene da svakoga podseti na mene. (...) Za vozača 20. juna sam položio. 22. rane zadobio. Dva smo dana živeli u nadi, srce moje prestade da radi. Sejo moja posadi mi cveće da ja znadem kada je proleće...”. Pored stihova u kamenu je nacrtan mladić sa razvučenom harmonikom.
Kao i u susednom Salašu Noćajskom i u Noćaju broj stanovnika nije mnogo oscilirao od popisa 1931. sve do 2011. - kretao se između 2.000 i 2.500 da bi tek na popisu 2022. zabeležen drastičniji pad na 1.626 žitelja.
