SINIŠA JOSIĆ, DIREKTOR KULTURNOG CENTRA „LAZA KOSTIĆ” U SOMBORU I DIREKTOR OSMOG SOMBORSKOG FILMSKOG FESTIVALA Svetlosti i senke stvarnosti

U susret festivalu razgovarali smo sa direktorom Kulturnog centra „Laza Kostić“ Sombor i direktorom festivala Sinišom Josićem o ovogodišnjem programu, novom festivalskom pravcu, značaju povezivanja podunavskog i panonskog kulturnog prostora, kao i ulozi Sombora na regionalnoj filmskoj mapi. 

Ovogodišnji slogan festivala glasi „Svetlost i senke stvarnosti“. Na koji način on odražava selekciju filmova i vrednosti koje festival želi da promoviše?

– Slogan „Svetlost i senke stvarnosti“ 8. Somborski filmskog festivala spaja surovu realnost i nadu kroz filmsku umetnost. Filmovi prikazuju teške društvene i porodične teme, senke, ali kroz bioskopski mrak donosi humanost, empatiju i nadu, svetlost. Festival slavi 150 godina od rođenja Ernesta Bošnjaka somborskog pionira kinematografije po kome nagrada nosi ime, istovremeno „osvetljava“ rad novih, mladih autora iz regiona. Prikazivanjem filmova pod otvorenim nebom bez naplate ulaznica, festival donosi svetlost umetnosti direktno svim građanima.

Ističete da ovogodišnje izdanje predstavlja novo poglavlje festivala?

–  Publika i autori će to novo poglavlje prepoznati pre svega kroz povratak izvornoj viziji festivala i uvođenje simbolike obnove i novih početaka. Fokus je na podunavsko-panonski prostor kao osnovnoj ideji festivala. Selektovani su vrhunski filmovi iz Srbije, Crne Gore, Mađarske, Rumunije, Austrije, Slovačke i Hrvatske. Publika će imati priliku da na velikom platnu pogleda ostvarenja poput austrijsko-slovačke drame „Perla“ ili mađarskog kandidata za Oskara „Siroče“. Ponudićemo i prateće sadržaje na autentičnim lokacijama. Pored projekcija u Atrijumu Gradske kuće, dvorišta Gradskog muzeja i KC „Laza Kostić”, festival uvodi i nove kulturne tačke, poput izložbe „Danilo Bata Stojković - 90 godina od rođenja“ u galeriji Kulturnog centra. Svesni izazova sa kojima se domaća kinematografija suočavala, selektori su 2026. prepoznali kao trenutak velikog osveženja. Zato festival postaje ključna platforma za autore nove generacije i njihove debitantske filmove.

Koliko je danas važno da filmski festivali grade regionalne kulturne mostove?

–  Festivali su jedina prilika da publika vidi vrhunske filmove iz susedstva (Mađarske, Slovačke, Rumunije) koji nemaju bioskopsku distribuciju. Panonski i podunavski prostor dele sličan mentalitet, istoriju, ali i savremene društvene izazove. Kada publika u Somboru gleda film iz Slovačke ili Mađarske, ona u tim pričama lako prepoznaje sopstvene dileme, porodične odnose i ekonomske realnosti. Uprkos jezičkim barijerama, spajaju nas isti ljudski problemi, senka stvarnosti. Mesto susreta gde male kinematografije poput srpske, mađarske i rumunske mogu da se ujedine, u ovom slučaju Sombor koristi svoj fantastični geografski položaj na tromeđi i prestaje da bude kulturna periferija.

U fokusu je slovačka kinematografija. Zbog čega je izbor pao upravo na Slovačku i šta publika može da  očekuje od ovog programa?

– Slovački film prolazi kroz izuzetan autorski uzlet, osvajajući priznanja na festivalima širom sveta. Izbor ove kinematografije prirodno se nadovezuje na ideju festivala o povezivanju podunavskog prostora, ali i na snažne istorijske i kulturne veze Vojvodine sa slovačkom nacionalnom manjinom. Gledaoci će imati priliku da vide vrhunske savremene drame i autorske filmove, među kojima se posebno izdvaja nagrađivana austrijsko-slovačka koprodukcija „Perla“, koja na platno donosi snažnu ljudsku priču i vrhunsku estetiku.

Obeležava se i 150 godina od rođenja Ernesta Bošnjaka. Koliko njegovo nasleđe danas inspiriše identitet Somborskog filmskog festivala?

– Bošnjak je još 1906. godine doneo prvi kino-projektor u Sombor, a potom snimao prve dokumentarne filmove i maštao o osnivanju „somborskog  Holivuda“. Njegovo vizionarstvo daje festivalu dubok istorijski koren i pravo da se pozicionira kao prirodni centar filmske umetnosti u regionu. Glavna festivalska priznanja s ponosom nose ime „Ernest“ i „Boer“ (po prvoj Bošnjakovoj producentskoj kući). Na taj način, festival svake godine direktno povezuje savremene autore i njihova moderna ostvarenja sa pionirom koji je postavio temelje domaće kinematografije.

Somborski filmski festival poznat je po jedinstvenim lokacijama na kojima se održava. Koliko ambijent grada doprinosi doživljaju filmskog programa i iskustvu publike?

– Lokacije poput Atrijuma Gradske kuće, dvorišta Kulturnog centra „Laza Kostić“ i dvorišta Gradskog muzeja, pretvaraju gledanje filma u jedinstven letnji ritual. Istorijska arhitektura i specifična akustika ovih prostora pojačavaju emotivni doživljaj svake scene. Sombor važi za jedan od najzelenijih i najautentičnijih gradova u region. Na ovim istorijskim lokacijama publika i autori sede jedni pored drugih, čime se ruši distanca i stvara autentična zajednica ljubitelja filma.

Festival posebnu pažnju posvećuje mladim autorima?

– Mladi autori donose svežu estetiku, savremen jezik i hrabrost da progovore o temama koje starije generacije možda zaobilaze. Festivali su često jedino mesto gde njihova vizija može dobiti bioskopsko platno. Debitantski filmovi se teško probijaju do redovnih bioskopskih repertoara koji su podređeni komercijalnom holivudskom sadržaju. Bez festivalske podrške, ovi filmovi bi ostali nevidljivi. Prvi susret sa živom publikom i razgovori nakon projekcija ključni su za sazrevanje mladog reditelja. To je trenutak u kojem autor uživo vidi kako njegove ideje komuniciraju sa ljudima i dobija vetar u leđa za sledeći projekat.

Nagrada „Ernest“ ove godine pripada Vojislavu Brajoviću. Šta njegovo stvaralaštvo simbolizuje za festival i zbog čega je upravo on ovogodišnji laureat?

– Vojislav Brajović je ovogodišnji laureat nagrade „Ernest“ za izuzetan doprinos filmskoj umetnosti, a njegovo stvaralaštvo za festival simbolizuje vrhunski kontinuitet, glumačku zrelost i sponu između tradicije i savremenog filma. Direkcija festivala i KC „Laza Kostić“ doneli su ovu odluku iz nekoliko ključnih razloga. Brajović duže od 50 godina aktivno oblikuje pozorišnu, televizijsku i filmsku scenu regiona, ostvarivši preko 60 pozorišnih i više od 100 filmskih i TV uloga. Svojim radom sarađivao je sa najznačajnijim rediteljima jugoslovenske i srpske kinema- tografije, ostavljajući neizbrisiv trag u kultnim ostvarenjima kao što su „Otpisani“, „Povratak otpisani“, „Nacionalna klasa“, „Bure baruta“... Njegov glumački opus karakterišu složene uloge koje spajaju tragično i komično. To se direktno preslikava na ovogodišnji slogan festivala „Svetlost i senke stvarnosti“, jer Brajović kroz svoje likove decenijama maestralno balansira između mračnih i svetlih tonova ljudske prirode.

Ulazak na sve festivalske programe je besplatan. Koliko je važno da vrhunskifilmski sadržaji budu dostupni širokoj publici i da li upravo u tome vidite jednu od misija Kulturnog centra?

– Svaki građanin Sombora i okoline dobija jednaku priliku da konzumira najkvalitetniji regionalni filmski sadržaj. Osnovna uloga jedne ovakve ustanove jeste da edukuje, inspiriše i oplemenjuje lokalnu zajednicu. Obezbeđivanjem besplatnog ulaza, Kulturni centar direktno ispunjava svoju svrhu  on ne posluje komercijalno. Besplatne karte motivišu ljude da izađu iz svoje zone komfora. Publika će mnogo radije i hrabrije pogledati umetnički, autorski ili debitantski film o kojem ne zna ništa (poput slovačkih ili mađarskih ostvarenja iz ovogodišnjeg programa) ukoliko ne mora da brine o ceni ulaznice. To direktno oživljava festivalsku atmosferu i puni projekcije pod otvorenim nebom.