BICIKLOM KROZ VOJVODINU: BOSUT (3) Klala je Handžar divizija, a klala je i Prva kozačka konjička divizija u sastavu Vermahta

Ova jedinica formirana je tokom leta 1943. od antisovjetski nastrojenih kozačkih dobrovoljaca i odabranih zarobljenika Crvene armije iz zarobljeničkih logora u Nemačkoj. 

Divizija je prebačena iz Poljske na teritoriju Srema početkom oktobra 1943. sa zadatkom da uništi partizanske jedinice koncentrisane na Fruškoj gori i u Bosutskim šumama. Oficiri u kozačkoj diviziji su isključivo bili Nemci.

Sama operacija obračuna sa komunističkim snagama trajala je od 1. do 27. oktobra 1943. Pomoć kozačkoj diviziji pružali su delovi 173. nemačke rezervne divizije i pojedine mađarske jedinice na Dunavu. U ovoj ofanzivi stradala su fruškogorska sela: Divoš,Đipša, Susek, Sviloš, Neštin, Rakovac, Ledinci... Žene, deca i muškarci su ubijani, kuće pljačkane i paljene. Kada su završili sa Fruškom gorom, Kozaci su prešli u Bosutske šume i zapadni Srem, gde se nalazio Glavni štab HOB i PO Vojvodine, Druga i Četvrta

vojvođanska brigada, Drugi sremski odred i jedna grupa boraca Prvog sremskog odreda.

Dana 15. oktobra 1943. partizani su porušili železni most na državnom drumu Kuzmin–Bosut. Takođe su prokopali put na tri mesta i na više mesta oborili drveće i tako preprečili cestu.

Kasno uveče 20. oktobra 1943. godine Kozaci su izvršili prvi napad na selo Bosut, pucajući sa oklopnjače na kojoj su doplovili rekom Savom, iz pravca Sremske Mitrovice.

Pripadnici Prve kozačke konjičke divizije 21. oktobra 1943. godine pobili su, u prvom naletu, bez ikakvog saslušanja ili suđenja, dvadeset jednog meštanina Bosuta.

Kozaci su silovali žene i devojke, pljačkali i palili kuće. Ono što bi preostalo, kupile su ustaše iz Sremske Mitrovice. Tako je opljačkana hrana, stoka, žito, zaprežni konji i pokućstvo. Zabeleženo je da su Kozaci sa sobom odneli svu stočnu hranu, pa sledeće godine u selu nije bilo semena zobi i grahorice.

Krajem 1943. u Bosutu je bilo potpuno porušeno 228 kuća, dok je sedam kuća bilo oštećeno. Deo stanovništva se spasao od kozačkog masakra zahvaljujući zauzimanju Bosućana nesrpske nacionalnosti: Nemice Katice Cugli, Ruskinje Naste Jovanović i Mađara Franje Erdega koji je krio komšije u svojoj kući. Zbog ovakvog držanja je Franja (Antuna) Erdeg (1905-1977) posle rata ostao da živi u Bosutu, poštovan od svojih komšija Srba.

Od predratnih oko 1.200 meštana sela Bosut, slobodu je dočekalo tek oko 700 njih i to u izbeglištvu, mahom u Semberiji i Mačvi. Na popisu 1948. selo je imalo 689 stanovnika i narednih decenija njihov broj je stalno rastao do maksimalnih 1.311 na popisu iz 1981. Posle toga Bosut gubi stanovnike što je slučaj sa brojnim selima u Sremu da bi na popisu 2022. bilo zabeleženo svega 755 žitelja. Ako se nešto ne preuzme, nakon preusmeravanja saobraćaja prema mostu kod Sremske Rače za očekivati je da se depopulacija Bosuta nastavi.

Bosut, reka koja teče i uzvodno i nizvodno

Na izlasku iz sela Bosut nalazi se ušće istoimene reke u Savu. Jedna od specifičnosti ove reke je ta da njegovo korito nisu napravile njene vode, već reka Sava. 

Naime, njeno korito u blizini ušća, bilo je jedan od mnogobrojnih rukavaca Save. Ovaj rukavac se odvajao od matice nizvodno od ušća reke Bosne u Savu, a potom joj se vraćao nedaleko od ušća Drine. Kada se gornji kraj tog rukavca zatrpao, usled obilnih nanosa reke Bosne, Turci su mu dali ime Bosut, što na njihovom jeziku znači „Pusta voda“.

Drevni Rimljani su se često su se hvalili kako u „Svom carstvu imaju reku koja do podne teče u jednom, a posle podne u drugom smeru“. Ova uzrečica u potpunosti je tačna, jer se često desi da kada vetar zaduva, plitke vode krenu da teku u kontra smeru.

Posle rata dobar deo meštana sela i dalje je obeležavao svoju krsnu slavu, poštovao pravoslavne običaje i držao se starih verskih navika. Posle dugih priprema, tek u septembru 1985. „izlivaju se temelji nove kapele Rođenja svetog Jovana Preteče“. Sa svojim sveštenikom Savom Božićem, meštani podižu drugi seoski hram, naručuju novo zvono, da bi se ono – po izgradnji zvonika, 1989. posle skoro pola veka, opet oglasilo… 

Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Sremske Mitrovice, 2008. izrađuje projekat nove Crkve rođenja Svetog Jovana Preteče u Bosutu, koji predstavlja repliku stare seoske crkve porušene 1944. Objekat je projektovao arhitekta Ivan Filipović, a uz blagoslov vladike sremskog Vasilija pristupilo se prikupljanju potrebnih sredstava (oko 80.000 evra). Radovi su trajali od februara 2009. sve do proleća 2012. Nova, treća po redu pravoslavna crkva u Bosutu je jednobrodna građevina sa prizidanim zvonikom na zapadnom delu. Hram je, u osnovi temelja, dugačak 16,82 m, a širok 6,48 m, dok visina zvonika sa kapom i krstom premašuje dvadeset metara. 

Kao da im nije bilo dosta svih nevolja iz Drugog svetskog rata, meštani Bosuta su u avgustu 1995. gledali kolonu izbeglica iz Krajine koja je nakon “Oluje” prošla kroz njihovo selo.

Odlazeći iz ovog mesta razmišljam - ni manje sela, ni više istorije, patnji i stradanja kroz koje su njegovi meštani prošli ili im svedočili u samo 42 godine - od 1943. do 1995.